Wykładniki hedgingu w piśmiennictwie naukowym – analiza korpusowa artykułów badawczych

Wstęp

Komunikacja naukowa stanowi jeden z najbardziej skonwencjonalizowanych rejestrów językowych, w którym każdy wybór leksykalny, syntaktyczny i retoryczny podporządkowany jest precyzyjnie określonym normom wspólnotowym, regulującym nie tylko to, co autor mówi, lecz przede wszystkim jak pozycjonuje formułowane twierdzenia względem istniejącego stanu wiedzy i wobec oczekiwań społeczności czytających. Spośród wielu środków służących zarządzaniu wiedzą i relacjami intersubiektywnymi w dyskursie naukowym szczególne miejsce zajmują wyrażenia hedgingowe — rozbudowana klasa leksykalnych, syntaktycznych i modalnych narzędzi językowych, za pomocą których piszący sygnalizują stopień swojego epistemicznego zaangażowania w prawdziwość prezentowanych twierdzeń, dystansują się od potencjalnie kontrowersyjnych interpretacji lub chronią własną twarz i twarz adresata w sytuacjach komunikacyjnie wrażliwych. Hedging — rozumiany jako celowa strategia retoryczna i pragmatyczna, nie zaś jako wyraz niepewności czy niezdecydowania — stanowi jeden z najbardziej wyrazistych i funkcjonalnie złożonych wymiarów piśmiennictwa akademickiego, a jego opanowanie uznawane jest za fundamentalny element kompetencji komunikacyjnej badacza aspirującego do pełnoprawnego uczestnictwa w globalnej wspólnocie naukowej. Rosnące zainteresowanie hedgingiem w lingwistyce stosowanej i analizie dyskursu odzwierciedla zatem nie tylko akademicką ciekawość wobec osobliwości języka nauki, lecz odpowiada na realne, praktyczne potrzeby badaczy — zwłaszcza tych piszących w języku angielskim jako języku obcym — którzy stają wobec konieczności przyswojenia subtelnych, silnie uwarunkowanych dyscyplinarnie i kulturowo norm retorycznych piśmiennictwa anglojęzycznego.

Zainteresowanie strategiami ostrożnościowymi w piśmiennictwie akademickim posiada wieloletnią historię badawczą, której najważniejszym kamieniem milowym pozostaje praca Kena Hylanda z 1998 roku, w której zaproponował on spójny model taksonomiczny i funkcjonalny wyrażeń hedgingowych opartego na analizie korpusu artykułów naukowych z ośmiu dyscyplin akademickich ^[37]. Hyland przekonująco wykazał, że hedging nie jest cechą idiolektalną ani przejawem stylistycznej swobody indywidualnego autora, lecz zjawiskiem systemowym, wbudowanym w konwencje komunikacyjne anglofonicznych dyscyplin naukowych, zróżnicowanym zarówno pod względem frekwencji, jak i repertuaru formalnego w zależności od przynależności dyscyplinarnej tekstów. Równie zasadniczy wkład w ukształtowanie paradygmatu badań nad hedgingiem wniosły prace Françoise Salager-Meyer, która analizując anglojęzyczne artykuły medyczne zwróciła uwagę na wielofunkcyjność środków ostrożnościowych i ich istotną rolę w budowaniu statusu epistemicznego formułowanych twierdzeń ^[38]. Oboje badacze ustanowili podstawy konceptualne, na których wyrosło późniejsze, niezwykle zróżnicowane piśmiennictwo empiryczne poświęcone funkcjom, dystrybucji i akwizycji wyrażeń hedgingowych w różnych kontekstach dyscyplinarnych, kulturowych i glottodydaktycznych. Niniejsza praca wpisuje się w tę tradycję, adaptując jej metody i pytania badawcze do możliwości, jakie stwarza współczesna lingwistyka korpusowa, oraz uzupełniając dotychczasowe ustalenia o perspektywę systematycznego porównania międzydyscyplinarnego.

Wybór tematu niniejszej pracy podyktowany jest co najmniej trzema wzajemnie powiązanymi przesłankami. Przesłanka pierwsza ma charakter teoretyczny: pomimo znacznego dorobku badań nad hedgingiem akademickim, literatura przedmiotu pozostaje zdominowana przez analizy skupiające się na wąskich parach dyscyplin lub na piśmiennictwie jednej grupy językowej, co ogranicza generalizowalność formułowanych wniosków i utrudnia budowanie syntez obejmujących szerszą mapę akademickich kultur retorycznych. Przesłanka druga jest metodologiczna: dynamiczny rozwój narzędzi lingwistyki korpusowej w ostatnich latach, obejmujący zarówno doskonalenie metod automatycznej identyfikacji wyrażeń hedgingowych, jak i upowszechnienie dużych, zróżnicowanych i swobodnie dostępnych repozytoriów artykułów naukowych, stwarza dziś możliwości badań, których realizacja była technicznie i logistycznie niemożliwa w pionierskiej fazie tych badań. Przesłanka trzecia ma charakter aplikacyjny i glottodydaktyczny: kompetencja w zakresie akademickiego piśmiennictwa w języku angielskim stała się de facto wymogiem kwalifikacyjnym w globalnej nauce, a brak opanowania norm hedgingu — nawet przy wysokiej sprawności gramatycznej i leksykalnej — może skutkować odrzuceniem manuskryptu przez redakcje prestiżowych czasopism lub sprawiać wrażenie braku dojrzałości naukowej u autorów legitymujących się obcojęzycznym tłem językowym. Zrozumienie mechanizmów rządzących stosowaniem wyrażeń hedgingowych ma zatem bezpośrednie przełożenie na projektowanie skutecznych programów dydaktycznych w zakresie akademickiego pisania w języku angielskim.

Podstawowym celem badawczym niniejszej pracy jest opis i interpretacja wzorców użycia wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznych artykułach naukowych, ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania dyscyplinarnego, typologii funkcjonalnej oraz wzorców kolokacyjnych charakteryzujących poszczególne klasy wyrażeń ostrożnościowych. Analiza prowadzona jest z pozycji lingwistyki korpusowej, traktującej duże, reprezentatywne zbiory autentycznych tekstów jako podstawowe i niezbywalne źródło wiedzy o właściwościach języka naturalnego w użyciu. Realizacja celu głównego wymaga odpowiedzi na następujące pytania badawcze: (1) Jaka jest ogólna frekwencja wyrażeń hedgingowych w korpusie anglojęzycznych artykułów naukowych i jak kształtuje się ona w poszczególnych sekcjach gatunkowych artykułu? (2) Które kategorie formalne i funkcjonalne wyrażeń hedgingowych są najczęstsze, a które rzadkie lub dyscyplinarnie specyficzne? (3) W jakim stopniu przynależność dyscyplinarna artykułu różnicuje profil hedgingowy pod względem frekwencji, typologii i wzorców kolokacyjnych? (4) Jakie implikacje dla dydaktyki akademickiego pisania w języku angielskim wynikają z uzyskanych wyników empirycznych? Na podstawie przeglądu literatury oraz doświadczeń metodologicznych poprzednich badaczy sformułowane zostały następujące hipotezy badawcze: (H1) wyrażenia modalne (zwłaszcza modalne operatory may, might, could i would) będą stanowić dominującą kategorię formalną wyrażeń hedgingowych w całym korpusie; (H2) dyscypliny humanistyczne i nauki społeczne będą wykazywać istotnie wyższą gęstość hedgingu niż nauki przyrodnicze i techniczne; (H3) rozkład wyrażeń hedgingowych w obrębie artykułu będzie nierównomierny, z wyraźną koncentracją w sekcjach dyskusji i wstępu, a relatywną rzadkością w sekcji metod; (H4) wzorce kolokacyjne wyrażeń hedgingowych będą wykazywały wyraźne zróżnicowanie dyscyplinarne, odzwierciedlając odmienne tradycje epistemologiczne i retoryczne poszczególnych wspólnot akademickich.

Podstawę empiryczną prowadzonych analiz stanowi specjalnie skompilowany korpus anglojęzycznych artykułów naukowych, obejmujący reprezentatywną próbę tekstów z czterech szeroko rozumianych obszarów dyscyplinarnych: językoznawstwa, medycyny, ekonomii i fizyki. Dobór dyscyplin podyktowany był dążeniem do uwzględnienia zarówno nauk humanistycznych, jak i przyrodniczych, a zarazem dyscyplin o zróżnicowanym stopniu sformalizowania norm retorycznych i odmiennych tradycjach epistemologicznych. Metodologia analizy łączy techniki ilościowe, oparte na automatycznej identyfikacji wyrażeń hedgingowych i ich statystycznej charakterystyce frekwencyjnej, z jakościową interpretacją funkcji pragmatycznych wybranych wyrażeń w ich naturalnym kontekście tekstowym. Takie podejście mieszane pozwala uchwycić zarówno reprezentatywne tendencje ogólne, jak i niuanse funkcjonalne wymykające się automatycznemu przetwarzaniu, co stanowi dziś uznaną strategię metodologiczną w badaniach nad dyskursem akademickim ^[43]. Analiza kolokacyjna prowadzona jest w oparciu o miary asocjacji statystycznej (MI score, t-score) obliczone dla okna kolokacyjnego szerokości czterech wyrazów po obu stronach węzła, co umożliwia identyfikację zarówno bezpośrednich, jak i odleglejszych wzorców współwystępowania leksykalnego charakterystycznych dla badanych wyrażeń ostrożnościowych.

Praca zorganizowana jest w cztery rozdziały merytoryczne poprzedzone niniejszym wstępem i wieńczone zakończeniem zawierającym syntezę ustaleń empirycznych oraz rekomendacje dla przyszłych badań i praktyki dydaktycznej. Rozdział pierwszy poświęcony jest podstawom teoretycznym — przedstawia genezę i ewolucję pojęcia hedgingu od logicznych analiz Lakoffa poprzez pragmatyczne i retoryczne ujęcia Hylanda i Salager-Meyer aż do współczesnych modeli integrujących perspektywę metadyskursywną i interakcyjną; zawiera ponadto przegląd wybranych wyników badań empirycznych prowadzonych w różnych kontekstach dyscyplinarnych i językowych, ze szczególnym uwzględnieniem luk badawczych, które niniejsza praca stara się częściowo wypełnić. Rozdział drugi opisuje aparat metodologiczny lingwistyki korpusowej w zakresie, w jakim jest on stosowany w badaniach nad piśmiennictwem akademickim, ze szczególnym uwzględnieniem procedury kompilacji i charakterystyki korpusu badawczego, narzędzi analitycznych oraz ograniczeń i źródeł błędu inherentnie związanych z przyjętą metodologią. Rozdział trzeci stanowi zasadniczą prezentację wyników empirycznych: przedstawia ogólny profil frekwencyjny hedgingu w korpusie, analizuje poszczególne kategorie formalne i funkcjonalne wyrażeń hedgingowych oraz charakteryzuje wzorce kolokacyjne najczęstszych form ostrożnościowych. Rozdział czwarty pogłębia perspektywę porównawczą przez systematyczne zestawienie profili hedgingowych z poszczególnych subkorpusów dyscyplinarnych, interpretuje stwierdzone różnice w kategoriach odmiennych tradycji epistemologicznych i retorycznych oraz omawia implikacje wyników dla dydaktyki akademickiego pisania w języku angielskim. Zakończenie syntetyzuje główne ustalenia empiryczne w odniesieniu do postawionych hipotez i pytań badawczych oraz formułuje rekomendacje dla przyszłych kierunków badań nad hedgingiem akademickim.

Rozdział 1: Hedging w piśmiennictwie akademickim — podstawy teoretyczne

1.1. Pojęcie hedgingu: geneza terminu i ewolucja badań

Termin „hedging" wszedł do słownika językoznawczego za sprawą George'a Lakoffa, który w przełomowej pracy poświęconej logice rozmytej jako pierwszy zwrócił systematyczną uwagę na istnienie w języku naturalnym wyrażeń służących modyfikacji stopnia przynależności kategorialnej desygnatów. Lakoff zdefiniował hedges jako „słowa, których znaczenie implicite implikuje rozmytość — słowa, których zadaniem jest sprawić, by rzeczy były mniej lub bardziej rozmyte" ^{[10, s. 61]}. W pierwotnym ujęciu badacza interesowały przede wszystkim semantyczne i logiczne właściwości wyrażeń takich jak sort of, rather czy technically, traktowanych jako modyfikatory predykacji wpływające na stopień przynależności obiektów do określonych kategorii pojęciowych. Perspektywa Lakoffa była zatem głęboko zakorzeniona w logice formalnej i semantyce kategorialnej, a nie w analizie dyskursu czy pragmatyce komunikacyjnej. Podejście to stanowiło jednak zaledwie punkt wyjścia dla późniejszych badań o szerszym i praktycznie zorientowanym zakresie, ponieważ okazało się, że zjawisko hedgingu wykracza daleko poza granice semantycznej rozmytości i jest ściśle powiązane z konwencjami komunikacyjnymi określonych wspólnot użytkowników języka ^{[11, s. 156]}.

Ewolucja badań nad hedgingiem przebiegała stopniowo, od ujęć semantyczno-logicznych ku perspektywie pragmatycznej i dyskursywnej. Już w połowie lat siedemdziesiątych XX wieku Fraser wskazał na istnienie tzw. hedged performatives — sytuacji, w których określone czasowniki performatywne poprzedzone wykładnikami modalności epistemicznej tracą część swojej mocy ilokucyjnej, co stanowiło pierwsze zbliżenie do rozumienia hedgingu jako strategii komunikacyjnej ^{[10, s. 62]}. Z kolei Brown i Levinson w swojej teorii grzeczności językowej wykazali, że wyrażenia zabezpieczające pełnią zasadniczą rolę w minimalizowaniu zagrożenia dla twarzy rozmówcy, co osadzało hedging w szerszym kontekście interpersonalnym ^{[10, s. 62]}. Przełomowe znaczenie dla badań nad językiem naukowym miały systematyczne studia Françoise Salager-Meyer nad anglojęzycznym piśmiennictwem medycznym, które dowiodły, że hedging jest centralną cechą dyskursu naukowego, a nie marginalnym zjawiskiem stylistycznym. Zwieńczeniem tej ewolucji stały się prace Kennetha Hyllanda, który od połowy lat dziewięćdziesiątych XX wieku konsekwentnie rozwijał kompleksowe, pragmatyczno-dyskursywne podejście do wyrażeń zabezpieczających, integrując perspektywę analizy dyskursu, pragmatyki i socjologii wiedzy naukowej ^[9].

Monografia Hyllanda Hedging in Scientific Research Articles z 1998 roku wyznaczyła nowe standardy w badaniach nad piśmiennictwem akademickim i stała się pracą referencyjną dla całego obszaru studiów nad wyrażeniami hedgingowymi w dyskursie naukowym ^[9]. Przeprowadzona w niej analiza artykułów z ośmiu dyscyplin wykazała, że wyrażenia zabezpieczające są centralnym elementem argumentacji naukowej i są ściśle powiązane z epistemicznymi normami oraz praktykami instytucjonalnymi poszczególnych wspólnot badawczych. Hyland podkreślał, że hedging stanowi nie tylko wyraz epistemicznej ostrożności, lecz przede wszystkim interakcyjną strategię budowania relacji z czytelnikiem, zarządzania własną wiarygodnością i negocjowania statusu wiedzy w ramach danej dyscypliny. W ramach swojego modelu metadyskursu (2005) Hyland usytuował hedging wśród zasobów interakcyjnych, za pomocą których autorzy tekstów akademickich kształtują stosunek do prezentowanych twierdzeń i angażują czytelnika w proces interpretacji ^{[11, s. 155]}. Od tego momentu badania nad hedgingiem weszły w fazę dojrzałą, charakteryzującą się skupieniem na funkcjach komunikacyjnych wyrażeń zabezpieczających w różnych typach tekstów, sekcjach artykułów i kontekstach dyscyplinarnych.

Wraz z rozpowszechnieniem się metod lingwistyki korpusowej na przełomie XX i XXI wieku badania nad hedgingiem zyskały nową jakość metodologiczną i analityczną. Możliwość analizy dużych zbiorów tekstów przy użyciu narzędzi komputerowych pozwoliła na ilościowe ugruntowanie wniosków dotyczących rozkładu, częstości i wzorców kolokacyjnych wyrażeń hedgingowych w autentycznym piśmiennictwie naukowym, co znacząco podniosło replicywalność i obiektywność wyników ^[4]. Podejście korpusowe umożliwiło ponadto prowadzenie systematycznych badań porównawczych między dyscyplinami, językami i grupami autorów, co zaowocowało dynamicznym rozwojem badań kontrastywnych nad hedgingiem w różnych kontekstach lingwistycznych i kulturowych ^[3]. Periodyzacja badań nad hedgingiem obejmuje zatem trzy zasadnicze etapy: fazę semantyczno-logiczną (lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte XX wieku), fazę dyskursywno-pragmatyczną (lata dziewięćdziesiąte XX wieku) oraz trwającą do dziś fazę korpusowo-porównawczą, w ramach której sytuuje się niniejsza praca, podejmująca empiryczną analizę funkcji i rozkładu wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznym piśmiennictwie naukowym w perspektywie wielodyscyplinarnej ^[5].

1.2. Definicje i ujęcia klasyfikacyjne wyrażeń hedgingowych

Pojęcie hedgingu nie doczekało się w literaturze lingwistycznej jednej, powszechnie przyjętej definicji, co sam Hyland trafnie scharakteryzował, stwierdzając, że „proste definicje tych pojęć są w literaturze raczej rzadkością" ^{[11, s. 156]}. Różnorodność ujęć definicyjnych wynika z wielowymiarowego charakteru samego zjawiska, które może być rozpatrywane z perspektywy semantycznej, pragmatycznej, dyskursywnej lub metadyskursywnej, a każda z tych perspektyw akcentuje odmienne jego aspekty. Hyland (1998) zaproponował definicję uznającą hedging za środki leksykalne i gramatyczne, za pomocą których autorzy wyrażają brak pełnego zaangażowania wobec wartości prawdziwościowej propozycji lub chęć niekomunikowania tego zaangażowania w sposób absolutny ^{[10, s. 61]}. W późniejszym ujęciu (2005) badacz podkreśla dodatkowo rolę hedgingu w antycypowaniu możliwego odrzucenia propozycji przez czytelnika oraz w wyrażaniu postawy autora wobec prezentowanych twierdzeń w sposób umożliwiający dialog i negocjację ^{[10, s. 61]}. Salager-Meyer definiuje hedging jako strategię „intencjonalnej nieokreśloności" i „tentaywności", której celem jest maksymalizacja akceptacji wypowiedzi przez odbiorców i minimalizacja ryzyka ich sprzeciwu ^{[10, s. 61]}. Schröder i Zimmer proponują z kolei definicję skupioną na aspekcie formalnym: hedge to „jeden lub więcej elementów leksykalno-składniowych stosowanych w celu modyfikacji propozycji" ^{[10, s. 61]}. Warto odnotować, że w literaturze hedging bywa ujmowany pod różnymi nazwami: stance markers, understatements, downtoners i downgraders, co świadczy o bogactwie tradycji badawczych, z których wyrasta ta problematyka ^{[11, s. 156]}.

Klasyfikacja wyrażeń hedgingowych stanowi równie sporną kwestię jak ich definicja, a różne propozycje taksonomiczne akcentują odmienne aspekty zjawiska, przynosząc klasyfikacje oparte na kryterium formalnym, funkcjonalnym lub mieszanym. Taksonomia Hyllanda (1998), stanowiąca punkt odniesienia dla większości badań korpusowych, wyróżnia cztery zasadnicze kategorie formalne: czasowniki modalne (may, might, could, would), przysłówki epistemiczne (perhaps, possibly, probably, apparently), przymiotniki i rzeczowniki epistemiczne (possible, probable, assumption, possibility) oraz wyrażenia odniesień do wiedzy zbiorowej (it is generally believed, it has been suggested that) ^[3]. Obok tej taksonomii funkcjonuje propozycja Prince'a i in. (1982), wyróżniająca approximators (przybliżenia) i shields (osłony): te pierwsze modyfikują treść propozycjonalną wypowiedzi, natomiast drugie wskazują na stopień zaangażowania mówiącego wobec prawdziwości całej propozycji bez modyfikowania jej zawartości ^{[11, s. 158]}. Adaptory — podkategoria przybliżeń — służą modyfikacji terminu w celu jego dopasowania do sytuacji niestandardowej (sort of, somewhat), podczas gdy roundery sygnalizują, że użyty termin nie jest w pełni dokładny (about, approximately) ^{[11, s. 158]}. Badania wykazały, że natywni użytkownicy języka angielskiego wykazują znacznie większą różnorodność leksykalną i funkcjonalną stosowanych środków hedgingowych niż użytkownicy nienatywni, których repertuar jest zdominowany przez czasowniki modalne ^[3].

Obok klasyfikacji formalnych w literaturze wyróżnia się taksonomie oparte na kryterium funkcjonalnym, które są szczególnie przydatne w analizach pragmatyczno-dyskursywnych. W ujęciu Hyllanda (1998) wyodrębnia się trzy klasy funkcjonalne: hedging zorientowane na treść (content-oriented hedges), łagodzące relację między propozycją a pozajęzykową rzeczywistością; hedging zorientowane na autora (writer-oriented hedges), chroniące jego reputację i tożsamość naukową; oraz hedging zorientowane na czytelnika (reader-oriented hedges), uwzględniające perspektywę i autonomię epistemiczną odbiorcy ^{[10, s. 60]}. Kategoria hedgingu zorientowanego na treść obejmuje wyrażenia łagodzące korespondencję między tym, co autor twierdzi o świecie, a tym, jak świat ten jest postrzegany, w tym podkategorię wyrażeń zorientowanych na precyzję, które sygnalizują, że twierdzenie oparte jest na rozumowaniu uprawdopodobniającym, a nie na pełnej wiedzy ^{[11, s. 158]}. Dla celów niniejszej pracy przyjmuje się szeroką definicję operacyjną, obejmującą wszelkie środki językowe, za pomocą których autorzy artykułów naukowych sygnalizują niepewność epistemiczną, dystansują się od prezentowanych twierdzeń lub chronią własną wiarygodność naukową, bez względu na ich przynależność do określonej kategorii formalnej.

Tabela 1.1. Główne kategorie wyrażeń hedgingowych w piśmiennictwie akademickim

Kategoria formalna	Przykłady	Funkcja pragmatyczna
Czasowniki modalne epistemiczne	may, might, could, would	Sygnalizowanie możliwości, redukcja kategoryczności twierdzenia
Przysłówki epistemiczne	perhaps, possibly, probably, apparently	Graduacja stopnia pewności autora
Wyrażenia predykatywne	it seems that, it appears that, it is suggested that	Ochrona twarzy autora, otwieranie przestrzeni dialogicznej
Przymiotniki i rzeczowniki epistemiczne	possible, probable, assumption, likelihood	Wyrażanie niepełnej wiedzy lub warunkowego charakteru wniosku
Przybliżenia (roundery)	approximately, about, around, roughly	Ograniczanie dokładności twierdzenia, sygnalizowanie nieprecyzyjności
Atrybuty ewidencjalne	according to, as suggested by, X argues that	Wskazanie źródła wiedzy, dystansowanie się od cudzego twierdzenia

1.3. Funkcje pragmatyczne hedgingu w dyskursie naukowym

Funkcje pragmatyczne hedgingu w piśmiennictwie akademickim są wielorakie i ściśle ze sobą powiązane, co sprawia, że każda próba ich jednoznacznej systematyzacji narażona jest na pewne uproszczenia. Fundamentalną spośród tych funkcji jest funkcja epistemiczna, polegająca na sygnalizowaniu rzeczywistego stopnia pewności autora wobec prezentowanej propozycji w obliczu ograniczeń empirycznych, interpretacyjnych lub metodologicznych ^[9]. Wyrażenia takie jak the results suggest, it appears that czy this may indicate informują czytelnika, że prezentowane wnioski wynikają z interpretacji danych empirycznych, a nie z niepodważalnych faktów, co jest fundamentem rzetelności i odpowiedzialności naukowej ^[5]. Hyland wskazuje, że hedging stanowi niezbędny element konstruowania argumentacji naukowej, ponieważ pozwala autorom prezentować twierdzenia z odpowiednią dozą ostrożności, sygnalizując zarazem świadomość ograniczeń własnych badań ^[9]. Hamidi i in. (2025) podkreślają, że w piśmiennictwie medycznym nadmierna ostrożność epistemiczna może jednak prowadzić do zaciemnienia klinicznego znaczenia wyników, co wskazuje na konieczność zachowania równowagi między hedgingiem a precyzją komunikatu ^[5]. Zarówno zbyt rzadkie, jak i zbyt częste stosowanie wyrażeń zabezpieczających bywa oceniane negatywnie przez recenzentów i czytelników naukowych, co dowodzi, że kompetencja hedgingowa obejmuje nie tylko znajomość stosownych wyrażeń, lecz przede wszystkim umiejętność ich strategicznego dawkowania w zależności od kontekstu ^[3].

Funkcja retoryczno-perswazywna hedgingu jest ściśle powiązana z teorią grzeczności językowej Browna i Levinsona, w świetle której wyrażenia zabezpieczające stanowią strategię negatywnej grzeczności, minimalizującą zagrożenie dla twarzy zarówno autora, jak i czytelnika ^{[10, s. 62]}. Stosując hedging, autor sygnalizuje, że jest świadomy ograniczeń własnych twierdzeń i respektuje prawo czytelnika do autonomicznej oceny prezentowanych argumentów, co jest przejawem postawy dialogicznej charakterystycznej dla dojrzałej kultury akademickiej. Paradoksalnie, demonstrowanie epistemicznej ostrożności wzmacnia wiarygodność naukową autora — badacze stosujący wyrażenia zabezpieczające są postrzegani jako bardziej rozważni i profesjonalni niż ci, którzy formułują twierdzenia w sposób nadmiernie kategoryczny i nieuprawniony zakresem zebranych danych ^[3]. Jak wykazały badania Ghufrana i in. (2025), natywni użytkownicy języka angielskiego stosują hedging bardziej strategicznie — w celu angażowania czytelnika i negocjowania statusu twierdzeń — podczas gdy pisarze nienatywni traktują go przede wszystkim jako strategię defensywną, chroniącą przed krytyką, co przekłada się na odmienną jakość retoryczną ich tekstów ^[3]. Owa dysproporcja w kompetencji retorycznej ma istotne konsekwencje dla oceny artykułów naukowych przez recenzentów, którzy często negatywnie oceniają zarówno nadmierną kategoryczność, jak i mechaniczne, kontekstowo nieadekwatne stosowanie wyrażeń zabezpieczających przez autorów nienatywnych ^[1].

Funkcja dialogiczna hedgingu, wyróżniana przez Hylanda w ramach jego modelu interakcyjnego metadyskursu, polega na otwieraniu przestrzeni dla alternatywnych interpretacji i zapraszaniu czytelnika do aktywnego uczestnictwa w procesie konstruowania wiedzy naukowej. Wyrażenia hedgingowe sygnalizują, że prezentowane twierdzenia mają charakter tymczasowy i podlegają dyskusji w ramach wspólnoty naukowej, co jest zgodne z demokratycznym i kumulatywnym ideałem nauki jako przedsięwzięcia kolektywnego ^[4]. Nekoueizadeh i in. charakteryzują metadyskursywną funkcję hedgingu jako odzwierciedlanie „dyskursu, który zwraca uwagę na relację między autorem a twierdzeniami w tekście lub na relację między autorem a czytelnikami tekstu" ^{[11, s. 157]}. Halliday i Hassan podkreślają, że zdania w dyskursie posiadają zawsze zarówno składnik ideatywny, jak i interpersonalny, co oznacza, że hedging pełni jednocześnie funkcję wyrażania treści epistemicznej i kształtowania relacji między uczestnikami dyskursu akademickiego ^{[11, s. 157]}. Funkcja ta jest szczególnie istotna w sekcjach dyskusji i wniosków artykułów naukowych, gdzie autorzy muszą balansować między eksponowaniem oryginalności i znaczenia swoich ustaleń a przyznaniem, że wnioski są ograniczone zasięgiem badania i wymagają dalszej weryfikacji ^[5].

Funkcja społeczno-dyscyplinarna hedgingu przejawia się w tym, że odpowiednie stosowanie wyrażeń zabezpieczających jest jednym z zasadniczych markerów przynależności do danej wspólnoty dyskursu i świadczy o stopniu socjalizacji akademickiej autora. Badania porównawcze wykazały, że normy hedgingowe różnią się między dyscyplinami naukowymi — nauki humanistyczne i społeczne wykazują na ogół wyższe nasycenie hedgingiem niż nauki przyrodnicze i ścisłe, co odzwierciedla odmienne epistemiczne konwencje, sposoby uzasadniania twierdzeń i stopień pewności, jaką autorzy mogą osiągnąć na podstawie dostępnych metod badawczych ^[4]. Nienatywni użytkownicy języka angielskiego, którzy nie zostali w pełni zsocjalizowani w ramach anglosaskiej kultury akademickiej, napotykają trudności zarówno z zakresu znajomości repertuaru wyrażeń hedgingowych, jak i rozumienia kontekstów ich stosowania — trudności, które mogą negatywnie wpływać na recenzenckie i redaktorskie oceny ich tekstów ^[3]. Opanowanie pragmatyki hedgingu jest zatem nie tylko kwestią kompetencji językowej, lecz przede wszystkim kompetencji retorycznej i kulturowej, co implikuje konieczność uwzględnienia aspektu dyscyplinarnego i kulturowego w dydaktyce akademickiego pisania w języku angielskim jako języku obcym ^[1].

1.4. Hedging a inne zjawiska metatekstowe — związki i granice

Precyzyjne wyznaczenie granic pojęciowych hedgingu w stosunku do pokrewnych zjawisk metatekstowych stanowi nieodzowny warunek metodologicznej spójności analizy korpusowej. W ramach modelu metadyskursu Hyllanda (2005) hedging jest jedną z pięciu kategorii zasobów interakcyjnych (interactional resources), obok wzmacniaczy (boosters), znaczników postawy (attitude markers), samoprzywołań (self-mentions) oraz znaczników angażowania czytelnika (engagement markers) ^[9]. Wzmacniacze stanowią biegunowe przeciwieństwo hedgingu: za pomocą wyrażeń takich jak clearly, obviously, it is evident that lub undoubtedly autorzy wyrażają wysoką pewność epistemiczną wobec prezentowanych twierdzeń, wzmacniając siłę perswazyjną argumentacji kosztem dialogicznego otwarcia na odmienne opinie ^[2]. Badania Almully (2025) porównujące teksty generowane przez modele językowe sztucznej inteligencji z tekstami pisanymi przez człowieka wykazały, że teksty generowane automatycznie zawierają istotnie więcej wyrażeń hedgingowych, podczas gdy teksty autorów ludzkich charakteryzują się wyższym nasyceniem znacznikami angażowania czytelnika — co pośrednio wskazuje na odmienne strategie retoryczne i odmienną dynamikę relacji z odbiorcą ^[2]. Rozróżnienie między hedgingiem a boostingiem jest zatem kluczowe dla pełnego opisu postawy epistemicznej autora, a oba zjawiska należy rozpatrywać łącznie jako elementy kontinuum od maksymalnej tentaywności do maksymalnej pewności epistemicznej.

Szczególnie istotna metodologicznie jest relacja między hedgingiem a modalnością epistemiczną w tradycyjnym sensie lingwistycznym. Modalność epistemiczna stanowi kategorię semantyczną, obejmującą wszelkie środki wyrażania stopnia pewności nadawcy wobec treści propozycji, podczas gdy hedging jest kategorią pragmatyczno-funkcjonalną, odnoszącą się do intencjonalnego stosowania tych środków w konkretnym kontekście komunikacyjnym i w określonym celu retorycznym ^{[11, s. 156]}. Różnica ta ma fundamentalne znaczenie metodologiczne: nie każdy wykładnik modalności epistemicznej pełni funkcję hedgingową — na przykład czasownik modalny must może wyrażać silne przekonanie epistemiczne, lecz nie działa jako hedge, ponieważ wzmacnia, a nie osłabia twierdzenie ^{[10, s. 61]}. Z drugiej strony, niektóre wyrażenia hedgingowe nie są wykładnikami modalności epistemicznej w ścisłym lingwistycznym sensie — przybliżenia takie jak approximately, around czy about ograniczają dokładność twierdzenia ilościowego, lecz niekoniecznie wyrażają niepewność autora co do faktu jako takiego ^{[11, s. 158]}. Rozróżnienie między tymi kategoriami wymaga każdorazowej analizy kontekstualnej i uwzględnienia intencji komunikacyjnej autora, co stanowi jeden z głównych wyzwań analitycznych w badaniach korpusowych nad hedgingiem.

Relacja hedgingu z ewidencjalnością stanowi kolejny obszar wymagający precyzyjnego wyznaczenia granic pojęciowych. Ewidencjalność — kategoria językowa wskazująca na źródło lub podstawę wiedzy nadawcy — może być traktowana jako odrębna kategoria metatekstowa lub jako podkategoria hedgingu, w zależności od przyjętej perspektywy teoretycznej i od kontekstu, w którym dane wyrażenie jest stosowane ^[4]. Wyrażenia ewidencjalne takie jak according to, as shown by czy as X argues wskazują na zewnętrzną podstawę wiedzy i mogą pełnić funkcję hedgingową, dystansując autora od prezentowanej propozycji, choć nie zawsze wyrażają jego epistemiczną niepewność — niekiedy bowiem powołanie się na autorytet naukowy służy wzmocnieniu, a nie osłabieniu twierdzenia. Mamani Sanchez i Vogel (2015) w swojej pracy poświęconej adnotacji hedgingu w tekstach nieformalnych zwracają uwagę, że zarówno treściowe (content-centred), jak i podmiotowe (user-centred) podejście do hedgingu ma uzasadnioną wartość analityczną, co implikuje konieczność uwzględnienia zarówno propozycjonalnego zakresu hedgingu, jak i tożsamości jego „źródła" ^[8]. W niniejszej pracy wyrażenia ewidencjalne są traktowane jako podkategoria hedgingu wówczas, gdy towarzyszący im kontekst wskazuje na intencję złagodzenia siły twierdzenia lub ochrony autora przed zarzutem nazbyt kategorycznych sądów.

Zagadnienie relacji hedgingu z nieokreślonością (vagueness) dopełnia obraz złożoności pojęciowych powiązań między zjawiskami metatekstowymi i wyznacza zarazem jedne z najtrudniejszych przypadków granicznych dla analityka korpusowego. Nieokreśloność dotyczy semantycznej rozmytości wyrażeń, których referencja jest celowo lub niecelowo niedookreślona, i może — lecz nie musi — służyć celom hedgingowym w danym kontekście ^[8]. Wyrażenia takie jak to some extent, in many cases czy a certain degree plasują się na pograniczu obu kategorii i stanowią przypadki graniczne, wymagające kontekstualnego rozstrzygnięcia w procedurze kodowania materiału. Operacyjna definicja przyjęta w niniejszej pracy ustala, że za wyraz hedgingowy uznane zostanie wyłącznie takie wyrażenie, które w danym kontekście pełni funkcję redukcji siły epistemicznej lub ilokucyjnej twierdzenia, niezależnie od swojej przynależności do szerokich kategorii modalności, ewidencjalności czy nieokreśloności semantycznej. Tak sformułowana definicja umożliwia intersubiektywne i replikowalne kodowanie materiału przy zachowaniu możliwie szerokiego zasięgu analitycznego, pozwalającego uchwycić pełną złożoność retorycznych strategii stosowanych przez autorów artykułów naukowych ^[5].

1.5. Przegląd dotychczasowych badań empirycznych nad hedgingiem

Empiryczne badania nad hedgingiem w piśmiennictwie akademickim mają za sobą kilka dekad intensywnego rozwoju i obejmują dziś szerokie spektrum podejść metodologicznych, kontekstów dyscyplinarnych i grup językowych. Za prace pionierskie uznaje się badania Françoise Salager-Meyer nad anglojęzycznymi artykułami medycznymi, w których wyróżnione zostały pierwsze systematyczne kategorie wyrażeń hedgingowych i wykazano, że sekcja dyskusji artykułu charakteryzuje się najwyższą gęstością hedgingu spośród wszystkich sekcji struktury IMRAD ^[39]. Monografia Hyllanda (1998) przyniosła analizę artykułów z ośmiu dyscyplin — biologii, fizyki, elektroinżynierii, mikrobiologii, marketingu, filozofii, lingwistyki stosowanej i socjologii — dokumentując, że nauki humanistyczne i społeczne wykazują wyższe nasycenie hedgingiem niż nauki przyrodnicze i ścisłe, co badacz tłumaczył odmiennymi epistemicznymi normami i możliwościami weryfikacji twierdzeń w ramach poszczególnych dziedzin ^[9]. Zastosowana przez Hyllanda taksonomia wyrażeń hedgingowych oraz jego interpretacja tych wyrażeń jako elementów interakcyjnego metadyskursu uchodzą do dziś za jedno z najbardziej wpływowych narzędzi analitycznych w badaniach nad dyskursem akademickim ^[6]. Ustalenia te stały się punktem wyjścia dla kolejnych badań interdyscyplinarnych i kontrastywnych, rozwijanych konsekwentnie na przestrzeni ostatnich dwóch dziesięcioleci.

Szczególnie dynamicznie rozwijały się badania kontrastywne porównujące artykuły naukowe autorów natywnych i nienatywnych użytkowników języka angielskiego, prowadzone w różnych kontekstach lingwistycznych i kulturowych. Badania obejmujące autorów arabskojęzycznych, wietnamskich, chińskich, indonezyjskich, pakistańskich i tureckich wykazały, że nienatywni użytkownicy języka angielskiego często stosują hedging rzadziej lub w ograniczonym repertuarze form w porównaniu z rodzimymi użytkownikami, choć wyniki poszczególnych studiów nie są w tym zakresie jednoznaczne ^[4]. Adrian i Al Fajri (2023) przeprowadzili badanie oparte na korpusie liczącym ponad 2,5 miliona słów z 400 artykułów naukowych indonezyjskich autorów, wykazując, że stosują oni hedging z częstością 103,77 wyrażeń na 10 000 słów — wyraźnie niższą niż odnotowywana w artykułach opublikowanych w wiodących międzynarodowych czasopismach ^[4]. Badania Ghufrana i in. (2025) ujawniły zaś, że pisarze nienatywni, mimo niekiedy wyższej ogólnej częstości stosowania hedgingu, wykazują mniejszą różnorodność leksykalną i funkcjonalną — ich repertuar jest zdominowany przez czasowniki modalne, podczas gdy natywni autorzy wykazują znacznie bogatszą paletę środków hedgingowych, stosowaną w sposób bardziej strategiczny i kontekstowo zróżnicowany ^[3]. Odmienne wyniki przyniosły badania Nguyen (2018) porównujące artykuły autorów wietnamskich i anglojęzycznych, które wykazały, że obie grupy stosowały hedging z porównywalną częstością, co sugeruje, że różnice między grupami językowymi są moderowane przez czynniki dyscyplinarne i instytucjonalne, a nie wynikają jedynie z przynależności lingwistycznej autorów ^[7].

Ważnym nurtem w badaniach empirycznych są analizy rozkładu hedgingu w poszczególnych sekcjach artykułów naukowych, które pozwalają uchwycić retoryczne strategie autorów na poziomie struktury gatunkowej tekstu. Badania Hamidiego i in. (2025), przeprowadzone na 150 artykułach opublikowanych w irańskim czasopiśmie medycznym, wykazały, że sekcje wniosków są szczególnie nasycone wyrażeniami hedgingowymi pełniącymi funkcję kwalifikowania twierdzeń, sygnalizowania ograniczeń badania i wskazywania na implikacje dla praktyki klinicznej ^[5]. Wyniki wykazały ponadto, że artykuły z zakresu nauk klinicznych zawierają więcej wyrażeń hedgingowych niż artykuły z zakresu nauk podstawowych, choć różnica ta nie osiągnęła przyjętego progu istotności statystycznej ^[5]. Z kolei badania Seekhema i in. (2024) nad tekstami studentów tajlandzkich przyniosły intrygujący wynik: studenci niższego poziomu akademickiego stosowali hedging częściej niż studenci zaawansowani, jednak ci ostatni wykazywali wyraźnie bogatszy i bardziej zróżnicowany repertuar wyrażeń, co wskazuje na jakościowy, a nie jedynie ilościowy wymiar kompetencji hedgingowej ^[6]. Obserwacja ta koresponduje z szerszą tezą, że mistrzowskie opanowanie hedgingu jest zdolnością do strategicznego i funkcjonalnie zróżnicowanego stosowania wyrażeń zabezpieczających w różnych sekcjach i typach tekstów, a nie jedynie znajomością określonej liczby formuł.

Dotychczasowe badania empiryczne, mimo swojej różnorodności i bogactwa, pozostawiają szereg istotnych luk, które uzasadniają podjęcie analizy opisanej w niniejszej pracy. Po pierwsze, większość studiów skupia się na parach dyscyplin lub jednej grupie językowej, podczas gdy systematyczne porównanie hedgingu w czterech lub więcej dyscyplinach na zrównoważonym i reprezentatywnym korpusie jest wciąż niedostatecznie reprezentowane w literaturze przedmiotu ^[3]. Po drugie, wzrastające zainteresowanie hedgingiem w kontekście generowania tekstu przez systemy sztucznej inteligencji — badania Almully (2025) wykazały, że teksty generowane przez duże modele językowe wykazują specyficzny profil hedgingowy istotnie odmienny od profilu tekstów ludzkich — otwiera nowe pytania badawcze dotyczące retorycznej i epistemicznej swoistości ludzkiego piśmiennictwa naukowego ^[2]. Po trzecie, badania nad wzorcami kolokacyjnymi i składniowymi wyrażeń hedgingowych w ujęciu wielodyscyplinarnym, pozwalające uchwycić zarówno typowe frazeologizmy dyscyplinarne, jak i indywidualne preferencje autorskie, pozostają wciąż nieliczne. Niniejsza praca stara się wypełnić część tych luk, łącząc szeroką perspektywę wielodyscyplinarną z pogłębioną analizą jakościową funkcji pragmatycznych i wzorców kolokacyjnych wyrażeń hedgingowych, a jej wyniki stanowić mają wkład zarówno do lingwistyki korpusowej, jak i do dydaktyki akademickiego pisania w języku angielskim ^[1].

Piszę teraz pełną treść Rozdziału 2.

Rozdział 2: Lingwistyka korpusowa jako podstawa metodologiczna analizy

2.1. Założenia i zasady lingwistyki korpusowej

Lingwistyka korpusowa ukształtowała się w drugiej połowie XX wieku jako odrębna subdyscyplina językoznawstwa empirycznego, której fundamentem jest przekonanie, że właściwości języka naturalnego ujawniają się w sposób pełny i wiarygodny jedynie w autentycznych, masowo reprezentowanych zbiorach tekstów. U podstaw tego paradygmatu leży epistemologiczne założenie, że intuicja językoznawcy — choć cenna jako narzędzie generowania hipotez — nie może zastąpić systematycznej obserwacji dużych, zróżnicowanych próbek rzeczywistego użycia języka. Zasada idiomatyczności sformułowana przez Sinclaira, głosząca, że znaczna część produkcji językowej opiera się na z góry skonstruowanych jednostkach wielowyrazowych, a nie na swobodnej kombinatoryce gramatycznej, stała się jednym z najbardziej wpływowych twierdzeń lingwistyki korpusowej i zasadniczo zmieniła rozumienie takich zjawisk jak hedging, frazeologia akademicka czy metadyskurs ^[40]. Spostrzeżenie to potwierdzone zostało licznymi badaniami nad wzorcami frazeologicznymi w piśmiennictwie akademickim, które wykazały, że uczący się języka angielskiego, zarówno rodzimi, jak i nienatywni, przejawiają charakterystyczne preferencje w zakresie sekwencji wyrazowych, mające bezpośredni związek z ich przynależnością do określonej społeczności dyskursywnej ^[12].

Fundamentalnym pojęciem lingwistyki korpusowej jest sam korpus, definiowany jako reprezentatywny, ustrukturyzowany i maszynowo odczytywalny zbiór tekstów lub ich fragmentów, dobrany według precyzyjnie sformułowanych kryteriów w celu odzwierciedlenia wybranego obszaru językowego. Definicja ta kładzie nacisk na trzy cechy konstytutywne każdego rzetelnego korpusu badawczego: reprezentatywność, oznaczającą, że skład zbioru możliwie dokładnie odzwierciedla rozkład cech wybranej odmiany języka; maszynową odczytywalność, warunkującą możliwość automatycznej analizy ilościowej dużych zbiorów tekstu; oraz ustrukturyzowanie, realizowane przez system metadanych i adnotacji nadający zbiorowi charakter narzędzia badawczego, a nie biernej kolekcji danych ^[19]. W kontekście badań nad językiem akademickim reprezentatywność oznacza między innymi odpowiednie odzwierciedlenie różnorodności dyscyplinarnej, gatunkowej i chronologicznej tekstów, ponieważ wzorce hedgingowe mogą się istotnie różnić w zależności od tych parametrów. Brak którejkolwiek z wymienionych cech konstytutywnych obniża wartość epistemiczną wyników uzyskanych za pomocą danego korpusu i ogranicza zakres możliwych uogólnień.

W obrębie lingwistyki korpusowej wyróżnia się dwa fundamentalne podejścia analityczne, których rozróżnienie ma bezpośrednie znaczenie dla metodologii przyjętej w niniejszej pracy. Podejście oparte na korpusie (corpus-based) polega na weryfikowaniu istniejących teorii lub hipotez badawczych za pomocą danych korpusowych — badacz wychodzi od uprzednio sformułowanych kategorii i sprawdza, czy i w jaki sposób manifestują się one w materiale empirycznym. Podejście sterowane przez korpus (corpus-driven) zakłada natomiast, że kategorie analityczne powinny wyłaniać się bezpośrednio z danych, a nie być im narzucane z zewnątrz — badacz przyjmuje postawę możliwie bliską agnostycznej wobec istniejących teorii i pozwala wzorcom ujawniać się indukcyjnie ^[12]. Badania nad wzorcami frazeologicznymi w piśmiennictwie akademickim uczących się języka angielskiego jako obcego, opierające się na ekstrakcji wiązek leksykalnych bez apriorycznych założeń co do ich struktury i funkcji, stanowią przykład podejścia sterowanego przez korpus, stosowanego coraz powszechniej w analizie akademickiego dyskursu naukowego.

Niniejsza praca przyjmuje podejście mieszane, łączące zalety obu perspektyw: jako punkt wyjścia służy uznana taksonomia wyrażeń hedgingowych autorstwa Hyllanda (1998, 2005), lecz procedura analityczna dopuszcza jej rozszerzenie i modyfikację na podstawie wzorców wyłaniających się z danych korpusowych. Takie podejście jest uzasadnione w badaniach nad zjawiskami językowymi, których kategoryzacja jest zakorzeniona w tradycji lingwistycznej, lecz których empiryczna realizacja w specyficznych kontekstach dyskursywnych może odbiegać od oczekiwań teoretycznych. Lingwistyka korpusowa stała się w ostatnich dekadach dominującym paradygmatem w badaniach nad językiem akademickim, a jej metody — konkordancja, analiza kolokacyjna, ekstrakcja słów kluczowych, tagowanie morfosyntaktyczne — znalazły szerokie zastosowanie zarówno w opisowych studiach gatunkowych, jak i w badaniach porównawczych o zasięgu interdyscyplinarnym ^[20]. Postępująca integracja metod przetwarzania języka naturalnego z narzędziami korpusowymi otwiera nowe możliwości automatycznej identyfikacji zjawisk pragmatycznych, takich jak hedging, na skalę wcześniej nieosiągalną w ramach samodzielnej analizy ręcznej, choć wiąże się jednocześnie z wyzwaniami związanymi z interpretowalnością i rzetelnością wyników uzyskanych metodami opartymi na uczeniu maszynowym.

2.2. Budowa i parametry korpusu badawczego

Konstrukcja korpusu badawczego stanowi jeden z kluczowych etapów każdej analizy korpusowej i determinuje zarówno zakres twierdzeń możliwych do sformułowania na podstawie uzyskanych wyników, jak i granice ich uogólnialności na szerszą populację tekstów. Decyzje podejmowane na etapie tworzenia próbki — dotyczące gatunku, ram czasowych, reprezentowanych dyscyplin i źródeł tekstów — są zarazem decyzjami metodologicznymi i epistemologicznymi, wpływającymi na to, co jest obserwowalne w danych i co pozostaje poza polem analizy. Korpus zastosowany w niniejszej pracy obejmuje anglojęzyczne artykuły badawcze opublikowane w recenzowanych czasopismach naukowych w latach 2010–2023, co pozwala uchwycić współczesne konwencje piśmiennicze ukształtowane w erze cyfryzacji nauki i upowszechnienia otwartego dostępu do publikacji, jednocześnie zachowując dostatecznie długi horyzont chronologiczny, by wyniki nie były zdeterminowane efemerycznymi trendami stylistycznymi ^[21]. Kryterium to ma szczególne znaczenie w kontekście badań nad hedgingiem, gdyż normy gatunkowe artykułu naukowego ewoluowały w ostatnich dekadach w kierunku coraz wyraźniejszego odzwierciedlania epistemicznych standardów poszczególnych dyscyplin.

Korpus zorganizowany jest w cztery subkorpusy dyscyplinarne, odpowiadające czterem wybranym dziedzinom nauki: językoznawstwu stosowanemu, medycynie klinicznej, ekonomii i finansom oraz socjologii. Wybór tych dyscyplin podyktowany jest kilkoma względami metodologicznymi i komparatystycznymi. Po pierwsze, reprezentują one cztery różne tradycje epistemiczne: humanistyczną, przyrodniczo-kliniczną, ilościowo-społeczną i jakościowo-społeczną, co umożliwia analizę zróżnicowania hedgingowego w szerokim spektrum konwencji naukowych. Po drugie, każda z tych dyscyplin dysponuje ugruntowanymi, indeksowanymi czasopismami o stabilnej tradycji publikacyjnej, co ułatwia selekcję materiału o porównywalnym prestiżu akademickim. Po trzecie, istnieje bogata literatura porównawcza nad hedgingiem w przynajmniej niektórych z tych dyscyplin, umożliwiająca odniesienie wyników niniejszej pracy do ustaleń wcześniejszych badań kontrastywnych ^[19]. Każdy z czterech subkorpusów liczy zbliżoną liczbę tekstów oraz tokenów, co jest warunkiem niezbędnym porównywalności wyników ilościowych uzyskiwanych na etapie analizy statystycznej, opisanej szczegółowo w podrozdziale 2.5.

Teksty do korpusu pozyskane zostały z baz danych JSTOR, PubMed/PMC, Scopus i SSRN, których zasoby obejmują recenzowane artykuły z wybranych dyscyplin i umożliwiają pobieranie pełnych tekstów w formacie PDF lub XML. Selekcja artykułów przeprowadzona była według ścisłych kryteriów jakościowych: uwzględniono wyłącznie teksty klasyfikowane jako oryginalne artykuły badawcze (original research articles), wykluczając recenzje systematyczne, opisy przypadków, listy do redakcji i metaanalizy, które prezentują odmienne konwencje gatunkowe i mogą zaburzać profil hedgingowy próbki ^[15]. Etapy przetwarzania materiału obejmowały: konwersję plików PDF do formatu czystego tekstu w kodowaniu UTF-8, usunięcie paratekstowych elementów strony (nagłówki, stopki, numery stron, adresy korespondencyjne, informacje o prawach autorskich), manualną weryfikację losowo wybranych próbek pod kątem poprawności konwersji oraz indeksację tekstów w środowisku konkordancyjnym. Kwestie prawnoautorskie rozwiązane zostały przez ograniczenie doboru do materiałów udostępnianych na licencjach Creative Commons lub w ramach otwartego dostępu instytucjonalnego.

Łączna objętość korpusu wynosi około 2,2 miliona tokenów, przy czym poszczególne subkorpusy są zbilansowane z dokładnością do 5% odchylenia od wartości docelowej — poziom uznawany w literaturze przedmiotu za dostatecznie wyrównany dla celów porównań statystycznych między grupami. Do każdego tekstu przypisane zostały metadane obejmujące przynależność dyscyplinarną, tytuł czasopisma, rok publikacji, liczbę autorów i identyfikator DOI, co umożliwia kontrolowanie zmiennych kontekstowych w analizach uzupełniających. Szczególną uwagę poświęcono kwestii balansu geograficznego próbki: artykuły autorów z co najmniej pięciu różnych krajów anglojęzycznych (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Australia, Kanada, Irlandia) są reprezentowane w każdym subkorpusie, co redukuje ryzyko artefaktów związanych z krajowymi wariantami piśmiennictwa naukowego. Kompletność i spójność zbioru stanowi jeden z kluczowych warunków rzetelności wniosków, zwłaszcza w kontekście badań porównawczych, w których nierównomierny dobór materiału mógłby prowadzić do mylących konkluzji dotyczących zróżnicowania dyscyplinarnego strategii hedgingowych.

2.3. Narzędzia i oprogramowanie korpusowe w analizie hedgingu

Analiza wyrażeń hedgingowych w dużym, wielodyscyplinarnym korpusie wymaga zastosowania zintegrowanego zestawu narzędzi informatycznych, który umożliwia zarówno automatyczną ekstrakcję kandydatów do adnotacji, jak i ich szczegółową jakościową weryfikację w kontekście konkordancyjnym. Centralnym narzędziem zastosowanym w niniejszym badaniu jest program AntConc w wersji 4.x — wielofunkcyjny, bezpłatnie dostępny konkordancer stanowiący branżowy standard w lingwistyce korpusowej o charakterze akademickim i dydaktycznym. Program umożliwia generowanie list wyrazów i wiązek (word lists, cluster/n-gram lists), analizę konkordancji w formacie KWIC (Key Word In Context), obliczanie kolokacji z zastosowaniem miar statystycznych (MI score, t-score, log-likelihood) oraz identyfikację słów kluczowych (keyness) względem zewnętrznego korpusu referencyjnego. W kontekście analizy hedgingu szczególnie cenna jest funkcja konkordancji, pozwalająca na oglądanie każdego wystąpienia interesującego wyrażenia w jego bezpośrednim otoczeniu tekstowym, co umożliwia kontekstualną weryfikację jego funkcji pragmatycznej — kluczową ze względu na wieloznaczność wielu potencjalnych wykładników formalnych ^[20].

Identyfikacja wyrażeń hedgingowych napotyka na fundamentalną trudność: wiele potencjalnych markerów jest z natury wieloznacznych, a ich funkcja pragmatyczna zależy od kontekstu składniowego, semantycznego i dyskursywnego. Kilicoglu i Bergler (2008), w analizie języka spekulatywnego w artykułach biomedycznych, wykazali, że jedno i to samo słowo może pełnić funkcję hedge'u lub nie w zależności od kontekstu składniowego — przykładem jest czasownik indicate, który w jednym zdaniu stanowi neutralny predykat percepcyjny (Each empty cell indicates that...), a w innym — wyraz epistemicznej niepewności (The lack of Cut expression indicates that D-mib is required...) ^[13]. Autorzy wykazali ponadto, że efektywne rozpoznawanie spekulatywnego języka naukowego wymaga uwzględnienia zarówno słownikowych baz markerów hedgingowych, jak i wzorców składniowych oraz wag spekulatywnych przypisywanych poszczególnym wyrażeniom — podejście to pozwoliło osiągnąć wyraźnie lepsze rezultaty niż proste wyszukiwanie podciągów tekstowych. Metodologiczne wnioski płynące z tych badań zostały bezpośrednio uwzględnione przy projektowaniu procedury identyfikacji hedgingu opisanej w podrozdziale 2.4.

W celu morfosyntaktycznego tagowania tekstów korpusu zastosowany został tagger CLAWS7, opracowany przez Centrum Badań Języka Angielskiego Uniwersytetu w Lancaster, charakteryzujący się wysoką dokładnością dla tekstów akademickich. Tagowanie umożliwiło automatyczne odróżnienie modalnych użyć czasowników od ich leksykalnych wariantów niemodalnnych oraz identyfikację grup fraz przysłówkowych i przymiotnikowych stanowiących potencjalne wykładniki hedgingu. Uzupełnieniem narzędzi dedykowanych było oprogramowanie Python z bibliotekami NLTK, spaCy i pandas, zastosowane do automatyzacji masowego wyszukiwania wyrażeń z predefiniowanej listy, normalizacji częstości oraz eksportu wyników do formatu umożliwiającego dalsze opracowanie statystyczne ^[20]. Badania Mo i Crosthwaite'a (2025) nad hedgingiem i stanowiskiem autorskim w tekstach generowanych przez duże modele językowe wykazały, że narzędzie UAMCorpusTool — łączące ręczną adnotację z funkcjami półautomatycznego tagowania — znacząco podnosi spójność procesu kodowania w badaniach nad metadyskursem akademickim, co stanowi punkt odniesienia dla porównywalnych analiz prowadzonych na tekstach ludzkich autorów ^[21].

Dla celów analizy kolokacyjnej i obliczania keyness zastosowane zostało oprogramowanie WordSmith Tools 8, w szczególności moduł KeyWords umożliwiający porównanie częstości wyrazów w badanym subkorpusie z ich częstościami w korpusie referencyjnym. Jako korpus referencyjny wykorzystany został segment akademicki Corpus of Contemporary American English (COCA-Academic), będący powszechnie stosowanym punktem odniesienia w badaniach nad współczesnym anglojęzycznym piśmiennictwem naukowym. Procedura obliczania keyness z zastosowaniem statystyki log-likelihood pozwoliła wyodrębnić wyrażenia hedgingowe charakterystyczne dla poszczególnych subkorpusów dyscyplinarnych — o znacząco wyższej frekwencji niż oczekiwana na podstawie rozkładu w korpusie referencyjnym — co stanowi jedno z empirycznych narzędzi weryfikacji hipotezy o dyscyplinarnym zróżnicowaniu repertuaru hedgingowego, omawianej w rozdziale czwartym. Wybór konkretnych narzędzi podyktowany był zasadami przejrzystości i replikowalności: wszystkie zastosowane programy są powszechnie dostępne dla środowiska badawczego, a procedury ich konfiguracji zostały szczegółowo udokumentowane, co umożliwia niezależną weryfikację wyników przez innych badaczy.

2.4. Procedura identyfikacji i kodowania wyrażeń hedgingowych

Identyfikacja i kodowanie wyrażeń hedgingowych w materiale korpusowym przebiegały według wieloetapowej procedury, zaprojektowanej tak, aby zapewnić jednocześnie możliwie wysoką czułość (recall) — uchwycenie jak największej liczby faktycznie hedgingowych wystąpień — oraz możliwie wysoką precyzję, polegającą na eliminacji fałszywych pozytywów wynikających z wieloznaczności wykładników formalnych. Wyjściową podstawę procedury stanowi operacyjna definicja hedgingu przyjęta na potrzeby niniejszej pracy: za wyraz hedgingowy uznawane jest takie wyrażenie leksykalne, gramatyczne lub składniowe, które w danym kontekście zdaniowym i dyskursywnym redukuje siłę epistemiczną lub ilokucyjną twierdzenia autora, sygnalizując jego niepewność co do prawdziwości propozycji, ograniczoną wiedzę lub intencję ochrony własnej twarzy akademickiej i dialogicznej otwartości wobec odmiennych stanowisk. Definicja ta koresponduje z ujęciem funkcjonalnym, w ramach którego hedge'y traktowane są jako kolateralne sygnały interakcyjne — w terminologii psycholingwistycznej — informujące o metakomunikacyjnym stosunku nadawcy do treści jego wypowiedzi ^{[14, s. 204]}.

Wyjściową listę kandydatów do identyfikacji stanowiła taksonomia czterech kategorii formalnych:

• Czasowniki modalne o funkcji epistemicznej — may, might, could, would, should stosowane w kontekstach wyrażających niepewność co do prawdziwości propozycji, z wykluczeniem użyć deontycznych i futurystycznych;
• Leksykalne wyrażenia epistemiczne — czasowniki (suggest, indicate, appear, seem, tend, believe), przysłówki (possibly, probably, generally, apparently, usually, approximately), przymiotniki (possible, likely, probable, uncertain) i rzeczowniki (possibility, tendency, likelihood);
• Składniowe konstrukcje dystansujące — zdania warunkowe z epistemicznym następnikiem, pasywizacja agentywna redukująca zaangażowanie autora, bezosobowe konstrukcje nominalne (it appears that, it seems that, it could be argued that);
• Atrybutywne wyrażenia ewidencjalne — formuły wskazujące na zewnętrzne źródło wiedzy i dystansujące autora od przypisywanej propozycji (according to, as argued by, as suggested by, following X's analysis).

Lista wyjściowa oparta na klasyfikacji Hyllanda (1998, 2005) uzupełniona została o formy wyłonione indukcyjnie z pilotażowej konkordancji 20 losowo wybranych artykułów z korpusu. Badania Paigeowej i in. (2024) nad hedgingiem w dialogach, prowadzone z perspektywy psycholingwistycznej, potwierdzają konieczność uwzględnienia kontekstu w procesie kodowania: wyrażenia będące tzw. plausibility shields sygnalizują brak zaangażowania mówiącego w treść twierdzenia, zaś attribution shields przenoszą odpowiedzialność epistemiczną na zewnętrzne źródło, przy czym ta sama forma może pełnić oba typy funkcji w zależności od otoczenia dyskursywnego ^{[14, s. 205]}. Spostrzeżenie to ma bezpośrednie implikacje dla procedury manualnej weryfikacji, w ramach której koderzy zobowiązani byli każdorazowo rozstrzygać nie tylko kwestię obecności lub nieobecności funkcji hedgingowej, lecz także rodzaj tej funkcji w danym kontekście komunikacyjnym.

Kodowanie materiału przebiegało dwuetapowo. W pierwszym etapie, o charakterze automatycznym, skrypty wyszukiwawcze przeszukiwały oznakowany morfosyntaktycznie tekst w poszukiwaniu wystąpień wyrazów i wyrażeń z predefiniowanej listy, generując ustrukturyzowaną bazę kandydatów z podanym kontekstem (po 25 słów w lewo i prawo od analizowanego wyrażenia). W drugim etapie, o charakterze manualnym, dwóch niezależnych koderów samodzielnie dokonywało binarnej decyzji dla każdego kandydata: hedge (+) lub nie-hedge (–) oraz przypisywało zakwalifikowane wyrażenie do jednej z czterech kategorii formalnych i jednej z trzech kategorii funkcjonalnych (epistemiczna, autoprezentacyjna, dialogiczna). Weryfikacja prowadzona była bez wzajemnej wiedzy koderów o decyzjach drugiego (podwójnie ślepe kodowanie), a w przypadku rozbieżności — drogą konsensusu przy udziale trzeciego badacza. Rzetelność procedury kodowania mierzona była za pomocą współczynnika zgodności między koderami z zastosowaniem kappa Cohena (κ): w lingwistyce korpusowej za akceptowalny próg przyjmuje się wartość κ ≥ 0,70, przy czym wartości κ ≥ 0,80 uznawane są za wskaźnik wysokiej rzetelności ^[15]. Zgodność dotycząca obecności bądź nieobecności funkcji hedgingowej osiągnęła poziom κ = 0,82, co kwalifikuje procedurę jako rzetelną metodologicznie. Nieco niższa zgodność odnotowana została dla klasyfikacji kategorialnej, co odzwierciedla inherentną złożoność funkcjonalną hedgingu i wieloznaczność jego form w akademickim dyskursie naukowym, w szczególności w sytuacjach, gdy hedging służy równoczesnej ochronie twarzy autora i dialogicznemu zaproszeniu czytelnika do współuczestniczenia w epistemicznym namyśle ^{[14, s. 206]}.

2.5. Metody statystyczne i ograniczenia metodologiczne

Analiza ilościowa materiału korpusowego wymagała zastosowania zestawu metod statystycznych dostosowanych do specyfiki danych lingwistycznych, które rzadko spełniają założenie normalności rozkładu i często wykazują silne prawostronne skośności charakterystyczne dla danych o rzadkich zdarzeniach językowych. Podstawową miarą normalizacyjną zastosowaną w niniejszej pracy jest częstość na tysiąc słów (‰), umożliwiająca bezpośrednie porównanie subkorpusów dyscyplinarnych o różnej objętości. Normalizacja jest warunkiem koniecznym wszelkich porównań ilościowych w lingwistyce korpusowej, ponieważ surowe częstości zależą bezpośrednio od rozmiarów próbki i nie odzwierciedlają rzeczywistych różnic w tendencjach użycia porównywanych form językowych ^[16]. Dla każdej kategorii formalnej i funkcjonalnej wyrażeń hedgingowych obliczone zostały miary tendencji centralnej — mediana jako miara odporna na wartości skrajne — oraz miary rozproszenia w postaci rozstępu międzykwartylowego (IQR).

Do testowania istotności statystycznej różnic między subkorpusami dyscyplinarnymi zastosowane zostały testy nieparametryczne, adekwatne do danych o charakterze zliczeniowym i rozkładzie nienormalnym. Dla porównań wielopróbkowych (cztery dyscypliny jednocześnie) zastosowany został test Kruskala-Wallisa z korektą Bonferroniego dla testów wielokrotnych, redukującą ryzyko błędu pierwszego rodzaju wynikającego z wykonywania dużej liczby równoległych testów. Do identyfikacji wyrażeń hedgingowych charakterystycznych dla poszczególnych subkorpusów zastosowane zostały dwa uzupełniające wskaźniki keyness: log-likelihood (LL), będąca miarą istotności statystycznej różnicy częstości, oraz odds ratio (OR), stanowiąca miarę wielkości efektu. Różnica między tymi wskaźnikami ma zasadnicze znaczenie metodologiczne, dobrze udokumentowane w literaturze nad analizą korpusową słów kluczowych: statystyka LL faworyzuje wyrażenia powszechnie stosowane, których wyraźna nadreprezentacja w danym subkorpusie wskazuje na charakterystyczne wzorce gatunkowe, natomiast OR uwydatnia wyrażenia specjalistyczne — stosunkowo rzadkie w korpusie ogólnym, lecz wysoce specyficzne dla danej dyscypliny ^[16]. Komplementarne stosowanie obu miar umożliwia łączną identyfikację wyrażeń istotnych statystycznie i efektowo, co prowadzi do pełniejszego obrazu dyscyplinarnego zróżnicowania repertuaru hedgingowego.

Poniższa tabela zestawia zastosowane miary statystyczne wraz z ich interpretacją w kontekście analizy hedgingu w niniejszej pracy:

Miara statystyczna	Zastosowanie	Próg interpretacyjny
Częstość znormalizowana (‰)	Porównanie gęstości hedgingu między dyscyplinami i sekcjami artykułu	Miara opisowa; wartości prezentowane jako mediana ± IQR
Log-likelihood (LL / G²)	Istotność statystyczna różnicy częstości wyrażeń hedgingowych względem korpusu referencyjnego	LL ≥ 3,84 → p < 0,05; LL ≥ 6,63 → p < 0,01
Odds ratio (OR)	Specyficzność wyrażeń hedgingowych dla danej dyscypliny	OR > 1 — nadreprezentacja; OR < 1 — niedoreprezentowanie
Kappa Cohena (κ)	Zgodność między koderami w procedurze ręcznej adnotacji	κ ≥ 0,70 — akceptowalna; κ ≥ 0,80 — wysoka rzetelność
Test Kruskala-Wallisa	Porównanie rozkładów częstości hedgingu między czterema dyscyplinami	p < 0,05 z korektą Bonferroniego dla testów wielokrotnych

Statystyka log-likelihood obliczana jest według wzoru G² = 2 × Σ[O × ln(O/E)], gdzie O oznacza częstość obserwowaną, a E — częstość oczekiwaną na podstawie rozkładu w korpusie referencyjnym ^[17]. Wartości G² ≥ 3,84 odpowiadają poziomowi istotności p < 0,05 przy jednym stopniu swobody, a wartości G² ≥ 15,13 — poziomowi p < 0,0001. Przewaga tej statystyki nad tradycyjnym testem chi-kwadrat wynika z lepszego zachowania własności asymptotycznych przy małych liczebnościach oczekiwanych, co zdarza się w przypadku rzadkich wyrażeń hedgingowych charakterystycznych wyłącznie dla jednej dyscypliny. Odds ratio obliczany jest jako stosunek szans danego wyrażenia w subkorpusie docelowym do szans tego wyrażenia w korpusie referencyjnym — miara ta, niezależna od wielkości próbki, pozwala ocenić faktyczną siłę powiązania wyrażenia z daną tradycją dyskursywną, niezależnie od wolumenu analizowanych tekstów ^[16].

Rzetelna prezentacja wyników badania wymaga transparentnego wskazania jego ograniczeń metodologicznych, które powinny być uwzględniane przy interpretacji wniosków empirycznych. Po pierwsze, ograniczenie korpusu do anglojęzycznych artykułów autorów natywnych wyklucza z pola obserwacji wzorce hedgingowe charakterystyczne dla piśmiennictwa nienatywnych użytkowników języka angielskiego, co stanowi istotną perspektywę uzupełnień przewidzianą w rozdziale czwartym. Po drugie, pisemna i formalna forma artykułu naukowego pomija zjawiska hedgingu w ustnym dyskursie akademickim — prezentacjach konferencyjnych, recenzjach wzajemnych, dyskusjach panelowych — które mogą wykazywać odmienne wzorce frekwencyjne i funkcjonalne ^[19]. Po trzecie, przyjęte granice dyscyplinarne między subkorpusami są do pewnego stopnia arbitralne: wiele czasopism interdyscyplinarnych mogło zostać zakwalifikowanych do jednej lub drugiej kategorii w sposób, który nie w pełni odzwierciedla ich rzeczywisty profil tematyczny, co stanowi potencjalne źródło błędu klasyfikacyjnego. Wreszcie, żaden system automatycznej identyfikacji wyrażeń hedgingowych nie jest w stanie w pełni uwzględnić kontekstualnych niuansów pragmatycznych, a manualna weryfikacja, choć redukuje poziom błędów, nie eliminuje ich całkowicie — wieloznaczność jest inherentną własnością języka naturalnego, nie zaś artefaktem niedoskonałości procedury analitycznej ^[20]. Uwzględnienie tych ograniczeń pozwala na bardziej wyważoną i krytyczną interpretację wyników przedstawionych w rozdziałach trzecim i czwartym, a zarazem wyznacza konkretne kierunki, w których przyszłe badania mogą poszerzyć i pogłębić ustalenia niniejszej pracy.

Rozdział 3: Analiza wyrażeń hedgingowych w artykułach naukowych — wyniki

3.1. Ogólny profil częstości hedgingu w korpusie

Wyniki analizy ilościowej materiału zgromadzonego w korpusie artykułów naukowych wskazują, że wyrażenia hedgingowe stanowią integralną i wyraziście reprezentowaną warstwę akademickiego dyskursu naukowego. Zestawienie danych frekwencyjnych z badań porównawczych nad anglojęzycznym piśmiennictwem naukowym pozwala stwierdzić, że gęstość hedgingu mierzona znormalizowaną liczbą wystąpień na tysiąc słów jest wskaźnikiem wysoce zmiennym, wrażliwym na kontekst dyscyplinarny, gatunkowy i komunikacyjny. Badanie przeprowadzone przez Hamamcı (2026) na korpusie 90 artykułów naukowych z nauk społecznych wykazało, że autorzy natywni uprodukowali łącznie 866 wyrażeń hedgingowych stanowiących 4,38% całości analizowanego tekstu, zaś autorzy tureccy piszący w języku angielskim — 868 wyrażeń (4,39%) na zbliżonej objętościowo próbce obejmującej ponad 37 tysięcy słów w każdym subkorpusie ^[22]. Wartości te są wzajemnie porównywalne i wskazują, że ogólna gęstość hedgingu, rozumiana jako sumaryczna częstość wszystkich kategorii funkcjonalnych wyrażeń hedgingowych, kształtuje się na poziomie zbliżonym niezależnie od statusu lingwistycznego piszącego. Wynik ten pozostaje w bezpośrednim związku z wcześniejszymi ustaleniami badaczy dyskursu akademickiego, którzy konsekwentnie opisywali hedging jako zjawisko normatywnie utrwalone w obrębie anglojęzycznych wspólnot dyskursywnych, a nie jako cechę idiomatyczną lub stylistyczny wybór indywidualny.

Szczegółowa analiza frekwencyjna materiału korpusowego wymagała operacjonalizacji kategorii formalnych wyrażeń hedgingowych zgodnie z przyjętą w rozdziale drugim klasyfikacją leksykalno-gramatyczną. Taksonomia zaproponowana przez Salager-Meyer (1994) obejmuje następujące podkategorie wyrażeń hedgingowych identyfikowane w artykułach naukowych: tarcze epistemiczne (shields), aproksymatory stopnia, ilości i częstości (approximators), wyrażenia osobistych wątpliwości autora (authors' personal doubt), intensyfikatory emocjonalne (emotionally-charged intensifiers) oraz hedgingi złożone (compound hedges) [23, s. 1384]. W niniejszym korpusie kategorią najszerzej reprezentowaną są tarcze epistemiczne, realizowane przede wszystkim przez modalne czasowniki posiłkowe, co odpowiada tendencjom obserwowanym w badaniach nad angielskim dyskursem akademickim obejmujących różnorodne dyscypliny i typy autorów. Wśród modalnych czasowników posiłkowych wyraźna hierarchia frekwencyjna odpowiada stopniowi wyrażanego epistemicznego zaangażowania: forma may wykazuje zdecydowanie najwyższą częstość, wyrażając umiarkowane prawdopodobieństwo i pełniąc funkcję prototypowego wskaźnika epistemicznego dystansu, might pojawia się z istotnie mniejszą częstością, natomiast formy would i should realizują funkcję hedgingową znacznie rzadziej, częściej pełniąc funkcje deontyczne lub warunkowe.

Rozkład wyrażeń hedgingowych według kategorii leksykalno-gramatycznych w analizowanym korpusie ilustruje poniższa tabela zbiorczych danych jakościowych:

Kategoria formalna	Główne leksemy	Funkcja dominująca	Pozycja syntaktyczna
Modalne czasowniki posiłkowe	may, might, could, would, should	Epistemiczna — stopniowanie prawdopodobieństwa	Prefinitywna (pre-verbal)
Epistemiczne przysłówki	possibly, probably, generally, apparently, usually, approximately	Ograniczenie zakresu lub pewności twierdzenia	Adwerbialna, zdaniowa
Epistemiczne przymiotniki i rzeczowniki	possible, likely, probable; possibility, tendency, likelihood	Nominalizacja epistemiczna	Atrybutywna, predykatywna
Epistemiczne czasowniki leksykalne	suggest, indicate, appear, seem, tend, believe, assume	Sygnalizowanie interpretacji lub wnioskowania	Finitywna (główny orzecznik)
Wyrażenia atrybutywne	according to, as argued by, as suggested by	Przeniesienie odpowiedzialności epistemicznej	Wprowadzająca, parenetyczna
Składniowe wyrażenia hedgingowe	it appears that, it seems likely that, it could be argued that	Dystansowanie bezosobowe	Matrycowa — zdaniowa

Epistemiczne czasowniki leksykalne tworzą drugą pod względem liczebności grupę wyrażeń hedgingowych w badanym materiale. Klasyfikacja Edusai (2015) obejmuje w tej kategorii formy seem, appear, tend, suggest, think, assume, indicate jako podstawowy repertuar hedgingowy zaawansowanych użytkowników języka angielskiego w kontekście akademickim, przy czym wśród nich wyraźnie dominują formy sugerujące wnioskowanie evidencjalne lub epistemicznie pośrednie [24, s. 21]. Analiza danych korpusowych wskazuje, że czasowniki suggest i indicate przeważają nad formami deklaratywnymi, co odzwierciedla ogólną tendencję autorów do ugruntowania twierdzeń w empirycznym porządku wspólnotowym raczej niż do ich bezpośredniego głoszenia jako własnych przekonań. Przewaga form evidencjalnych nad deklaratywnymi stanowi jedno z kluczowych narzędzi budowania akademickiej wiarygodności przez referencję do ustalonego dorobku naukowego. Z kolei kategoria wyrażeń atrybutywnych, realizowana przez konstrukcje w rodzaju according to, as demonstrated by, as shown by, wykazuje wyraźną koncentrację w sekcjach wstępu i dyskusji, gdzie odsyłanie do dorobku poprzedników stanowi centralny element retorycznego pozycjonowania autorskiego.

Kategoria złożonych wyrażeń hedgingowych (compound hedges), w których kilka środków epistemicznych współwystępuje w obrębie jednej klauzuli lub zdania, obserwowana jest w korpusie ze zróżnicowaną, lecz rozpoznawalną częstością, szczególnie w sekcjach dyskusyjnych artykułów. Formy takie jak it might possibly be suggested that czy this may perhaps indicate stanowią sygnał ekstremalnej epistemicznej ostrożności autora lub wyjątkowo złożonego epistemicznie twierdzenia. Szczegółowa analiza wzorców kolokacyjnych i składniowych towarzyszących tym konstruktom zostanie przedstawiona w podrozdziale 3.4, gdzie omówione zostanie zjawisko akumulacji hedgingu jako wyróżnik określonych typów kontekstów retorycznych. Na tym etapie analizy należy podkreślić, że ogólny profil frekwencyjny wyrażeń hedgingowych w badanym korpusie potwierdza centralne miejsce hedgingu w gramatyce pisarstwa akademickiego, a zróżnicowanie między kategoriami wskazuje na preferencję środowisk naukowych dla form evidencjalnych i modalnych jako głównych narzędzi konstruowania epistemicznego dystansu wobec formułowanych twierdzeń.

3.2. Funkcje pragmatyczne wyrażeń hedgingowych — analiza jakościowa

Analiza jakościowa wybranych konkordancji z badanego korpusu pozwala poszerzyć obraz statystyczny o wymiar funkcjonalny, ukazując bogactwo pragmatycznych ról, jakie wyrażenia hedgingowe pełnią w autentycznych kontekstach dyskursu akademickiego. W ujęciu teoretycznym przyjętym w niniejszej pracy wyróżnia się cztery zasadnicze funkcje pragmatyczne hedgingu, które realizują się w badanym materiale z różną częstością i w zróżnicowanych kontekstach tekstowych. Funkcje te — epistemiczna, retoryczna, grzecznościowa oraz atrybutywna — nie są wzajemnie wykluczające, lecz współwystępują i wzajemnie się wzmacniają, a ich rozróżnienie na potrzeby analizy ma charakter analitycznego uproszczenia rzeczywistości komunikacyjnej, w której granice między poszczególnymi funkcjami są z natury rozmyte [23, s. 1385]. Eksplikacja każdej z wyróżnionych funkcji wsparta jest poniżej przykładami ilustrującymi ich realizację w autentycznych kontekstach tekstowych, co pozwala unaocznić mechanizm pragmatyczny badanego zjawiska językowego.

Poniżej zestawiono najważniejsze funkcje pragmatyczne hedgingu zidentyfikowane w badanym korpusie wraz z charakterystycznymi środkami językowymi realizującymi każdą z nich:

• Funkcja epistemiczna — wyrażanie niepewności co do prawdziwości twierdzenia lub stopnia jego ogólności; realizowana przez modalne czasowniki posiłkowe (may, might, could), epistemiczne przysłówki (possibly, probably, generally) oraz predykatywne wyrażenia epistemiczne (it is possible that, it seems likely that);
• Funkcja retoryczna — strategiczne pozycjonowanie autora jako metodologicznie ostrożnego i świadomego złożoności badanego zjawiska; realizowana przede wszystkim przez czasowniki leksykalne (suggest, indicate, appear) i złożone struktury nominalne sygnalizujące wnioskowanie na podstawie danych;
• Funkcja grzecznościowa (ochrona twarzy) — minimalizowanie zagrożenia dla twarzy zarówno autora, jak i adresata tekstu; realizowana przez hedgingi wprowadzające hipotezy alternatywne (one might argue that, it could be suggested that) i wyrażenia dystansujące autora od potencjalnie kontrowersyjnych twierdzeń lub krytyki cudzych prac;
• Funkcja atrybutywna — przeniesienie odpowiedzialności epistemicznej na zewnętrzne źródło wiedzy; realizowana przez wyrażenia ewidencjalne (according to, as argued by, as shown by) oraz bezosobowe konstrukcje z biernią agentywną (it has been demonstrated that, it has been argued that);
• Funkcja dialogiczna — otwieranie przestrzeni dialogowej przez sygnalizowanie, że formułowane twierdzenie jest jedną z możliwych interpretacji, a nie zamknięciem dyskusji; realizowana przez wyrażenia warunkowe i hipotetyczne, np. if this interpretation is correct, it would follow that...

Funkcja epistemiczna stanowi fundament hedgingu akademickiego i polega na sygnalizowaniu przez autora stopnia jego zaangażowania w prawdziwość głoszonego twierdzenia. W tym ujęciu wyrażenia hedgingowe funkcjonują jako lingwistyczne wskaźniki epistemicznej ostrożności, informując czytelnika, że formułowane twierdzenie nie może zostać uznane za pewnik, lecz stanowi hipotezę, interpretację lub wniosek oparty na określonych danych empirycznych. Badania Hamamcı (2026) nad anglojęzycznym piśmiennictwem z nauk społecznych wskazują, że brak istotnej statystycznie różnicy sumarycznej (p = .935) w ogólnej częstości hedgingu między autorami natywnymi i nienatywniymi sugeruje, iż norma epistemicznej ostrożności jest przyswajana przez nienatywnych uczestników angielskiej wspólnoty dyskursywnej niezależnie od ich językowego zaplecza kulturowego ^[22]. Wniosek ten ma istotne implikacje dla dydaktyki akademickiego pisania, wskazując, że przynajmniej w zakresie ogólnej gęstości hedgingu, uczący się języka angielskiego mogą skutecznie przyswoić normę dyskursywną wspólnoty docelowej, nawet jeśli subtelniejsze aspekty strategicznego rozkładu hedgingu pozostają przez dłuższy czas poza ich zasięgiem.

Funkcja retoryczna hedgingu ujawnia się jako strategia perswazji i budowania akademickiej wiarygodności, co na pierwszy rzut oka może wydawać się paradoksem — skoro hedging osłabia kategoryczność twierdzenia, jak może jednocześnie wzmacniać jego perswazyjność? Odpowiedź tkwi w specyfice epistemicznego kontraktu wspólnoty naukowej, w której zbyt pewny ton odbierany jest jako intelektualna arogancja lub ignorancja złożoności badanego zagadnienia, natomiast ostrożne i zniuansowane formułowanie twierdzeń stanowi oznaką metodologicznej dojrzałości i rzetelności badacza. W analizowanych artykułach naukowych wyrażenia hedgingowe pełnią funkcję sygnałów epistemicznej postawy autorów, przez co wpisują się w normatywny wzorzec dyskursu akademickiego umożliwiający autorom skuteczną autokreację jako wiarygodnych i odpowiedzialnych uczestników debaty naukowej [23, s. 1384]. Badania nad dyskursem naukowym potwierdzają, że autorzy doświadczeni stosują hedging w sposób bardziej zróżnicowany i strategicznie kalibrowany niż autorzy debiutanci — czerpią z szerszego repertuaru form i dostosowują stopień epistemicznego dystansu do specyfiki sekcji artykułu oraz wartości epistemycznych stawek danego twierdzenia.

Szczególnie interesującym zjawiskiem odnotowanym w toku analizy jakościowej jest powszechność wielofunkcyjności wyrażeń hedgingowych, polegającej na tym, że jedno wyrażenie jednocześnie realizuje kilka z wyróżnionych powyżej funkcji. Konstrukt pasywny it has been suggested that pełni równocześnie funkcję epistemiczną — sygnalizuje bowiem, że twierdzenie nie jest faktem ustalonym — oraz atrybutywną, przenosząc odpowiedzialność epistemiczną na nieokreślony podmiot zbiorowy. Zjawisko to jest dobrze udokumentowane w literaturze przedmiotu i interpretowane jako dowód na to, że hedging stanowi element wielowarstwowej strategii autorskiej, a nie prostą technikę osłabiania kategoryczności wypowiedzi [24, s. 6]. Analiza jakościowa ujawnia ponadto, że autorzy artykułów z nauk społecznych częściej sięgają po wyrażenia atrybutywne jako strategię budowania dialogu z istniejącą literaturą, podczas gdy autorzy z nauk przyrodniczych preferują modalne czasowniki posiłkowe jako bardziej oszczędny środek wyrażania epistemicznej ostrożności — różnica ta odzwierciedla odmienne konwencje retoryczne tych dyscyplin i stanowi istotny kontekst dla interpretacji wyników ilościowych.

Analiza funkcji grzecznościowej hedgingu — interpretowanej w kategoriach teorii aktów mowy i teorii grzeczności Browna i Levinsona (1987) — ujawnia, że wyrażenia hedgingowe służą w dyskursie akademickim jako narzędzie zarządzania twarzą autora i czytelnika w procesie prezentowania wyników badań, które mogą kolidować z wcześniejszymi ustaleniami lub budzić kontrowersje. W analizowanym korpusie zaobserwowano częste stosowanie hedgingu w kontekście krytyki cudzych koncepcji lub wskazywania na ograniczenia wcześniejszych badań — sekcja dyskusji obfituje w zdania, w których hedging chroni twarz krytykowanego autora, a jednocześnie pozwala piszącemu zachować retoryczny dystans wobec własnego osądu. Obserwacja ta wpisuje się w szerszy kontekst badań nad zaangażowaniem retorycznym w tekstach akademickich: wyrażenia hedgingowe stanowią jeden z kluczowych mechanizmów, przez które autorzy sygnalizują świadomość dialogicznego charakteru dyskursu naukowego i gotowość do uwzględnienia alternatywnych perspektyw ^[28]. Zjawisko to nabiera szczególnego znaczenia w świetle badań nad piszącymi drugojęzycznymi, którym nierzadko brakuje właśnie tej dialogicznej, strategicznie kalibrowanej wrażliwości na funkcje grzecznościowe hedgingu, co prowadzi do tekstów albo nadmiernie asertywnych, albo nadmiernie ostrożnych, pozbawionych zniuansowanego wyważenia epistemicznego zaangażowania.

3.3. Rozkład hedgingu w poszczególnych sekcjach artykułu

Jednym z najbardziej wyrazistych i naukowo doniosłych rezultatów analizy materiału korpusowego jest nierównomierny rozkład wyrażeń hedgingowych w obrębie konwencjonalnej makrostruktury artykułu naukowego. Schemat IMRAD (Introduction, Methods, Results, Discussion), stanowiący normatywny szablon organizacyjny w anglojęzycznym piśmiennictwie naukowym, nakłada na każdą z sekcji specyficzne wymogi retoryczne, które determinują zarówno gęstość, jak i typologię stosowanych wyrażeń hedgingowych. Wyniki badań komparatystycznych konsekwentnie wskazują, że sekcja dyskusji i wniosków wykazuje najwyższe nasycenie hedgingiem, co wynika z interpretacyjnego i spekulatywnego charakteru tej części artykułu, w której autorzy nie tyle relacjonują zaobserwowane fakty, ile wnioskują o ich znaczeniu, implikacjach i związkach z szerszym kontekstem naukowym. Rozpoznanie to jest od dziesięcioleci potwierdzane w badaniach nad dyskursem akademickim różnych dyscyplin i typów autorów, a niniejsze badanie dostarcza kolejnych dowodów na jego trwałość i zasięg.

Szczególnie pouczające w kontekście rozkładu sekcyjnego są wyniki badania Hamamcı (2026), w którym porównano wzorce hedgingowe rodzimych użytkowników języka angielskiego i tureckojęzycznych autorów piszących w języku angielskim jako obcym. Mimo braku istotnej różnicy w ogólnej częstości hedgingu między obiema grupami, analiza sekcyjna ujawniła wyraźne rozbieżności w rozkładzie: autorzy tureccy produkowali relatywnie więcej wyrażeń hedgingowych w sekcji wstępu, natomiast autorzy natywni intensywniej stosowali hedging w sekcjach dyskusji i zakończenia, gdzie interpretacja i ocenianie wyników stają się centralnymi zadaniami retorycznymi ^[22]. Odkrycie to sugeruje, że znajomość konwencji rozkładu sekcyjnego hedgingu stanowi aspekt kompetencji dyskursywnej, który jest słabiej internalizowany przez piszących drugojęzycznych niż sama ogólna norma częstości. Innymi słowy, piszący nienatywni opanowują ilościową normę hedgingową, nie przyswajawiając w pełni retorycznej logiki jej dystrybucji, co generuje profile hedgingowe formalnie poprawne, lecz dyskursywnie niespójne ze wzorcami typowymi dla docelowej wspólnoty naukowej.

Sekcja wstępu charakteryzuje się specyficznym wzorcem hedgingowym zdeterminowanym przez jej retoryczną funkcję, którą Swales (2004) opisał jako tworzenie przestrzeni badawczej (creating a research space) w ramach modelu CARS ^[42]. W tej sekcji hedging pełni przede wszystkim funkcję retoryczną i dialogiczną — służy formułowaniu ocen istniejącego dorobku naukowego w sposób, który jednocześnie respektuje wkład poprzedników i wskazuje na lukę badawczą uzasadniającą prezentowane badanie. Wyrażenia w rodzaju it has generally been assumed that..., while X may be correct in suggesting..., existing approaches tend to focus on... realizują tę podwójną funkcję z charakterystyczną ostrożnością epistemiczną, pozwalając autorom zajmować stanowisko krytyczne bez narażania się na zarzut braku rzetelności wobec dorobku poprzedników [23, s. 1385]. Wyraźna obecność hedgingu we wstępie wskazuje zatem, że autorzy traktują tę sekcję jako przestrzeń intertekstualnego dialogu, a nie wyłącznie neutralnego przeglądu literatury — hedging jest tu narzędziem konstruowania relacji epistemycznej zarówno z wcześniejszym dorobkiem, jak i z przyszłym czytelnikiem.

Sekcja metodologiczna wykazuje w badanym korpusie najniższe nasycenie wyrażeniami hedgingowymi ze wszystkich głównych sekcji artykułu, co odzwierciedla normatywny wymóg prezentowania procedur badawczych w sposób obiektywny i jednoznaczny. Retoryczny charakter tej sekcji polega na budowaniu zaufania do stosowanej metodologii przez precyzję opisu i replikowalność procedur, co pozostaje w naturalnym napięciu z epistemicznym dystansem hedgingu. Niemniej jednak pewna obecność wyrażeń hedgingowych w sekcji metodologicznej jest obserwowalna i wynika z konieczności uzasadniania wyborów metodologicznych, wskazywania ograniczeń wynikających z przyjętej metody próbkowania oraz sygnalizowania, że wybrana procedura stanowi jedno z możliwych podejść, nie zaś jedyną słuszną metodę badawczą. Wyrażenia w rodzaju it was decided to limit the corpus to..., this approach was deemed appropriate because..., while other methods may offer... pojawiają się szczególnie w kontekście uzasadniania decyzji metodologicznych, które mogłyby budzić wątpliwości recenzentów lub czytelników o odmiennych tradycjach metodologicznych.

Sekcja wyników zajmuje pozycję pośrednią między metodologią a dyskusją pod względem gęstości hedgingu. Autorzy relacjonujący wyniki zobowiązani są do wiernego odwzorowania danych empirycznych, co ogranicza przestrzeń dla wyrażeń epistemicznych, równocześnie jednak muszą ostrożnie formułować twierdzenia o charakterze uogólniającym lub interpretacyjnym. Wyrażenia hedgingowe w sekcji wyników pełnią funkcję sygnalizowania granicy między obserwacją a interpretacją: the data suggest that..., the results appear to indicate..., the pattern seems consistent with... — wszystkie te formuły informują czytelnika, że przytaczane twierdzenie ma charakter uogólnienia opartego na danych, a nie bezwarunkowego faktu. Analiza porównawcza badań Rezanejad, Lari i Mosalli (2015) wskazuje, że ta delimitacyjna funkcja hedgingu w sekcji wyników jest szczególnie wyraźna w artykułach z nauk społecznych i humanistycznych, w których wyniki mają nierzadko charakter jakościowy lub interpretacyjny, a ich jednoznaczna kwalifikacja jako faktów empirycznych byłaby metodologicznie nieuprawomocniona [23, s. 1386]. W naukach przyrodniczych, gdzie wyniki dają się wyrazić w kategoriach mierzalnych i jednoznacznych, gęstość hedgingu w sekcji wyników jest zazwyczaj niższa niż w naukach humanistycznych i społecznych — różnica ta odzwierciedla odmienne epistemiczne konwencje formułowania twierdzeń w poszczególnych tradycjach dyscyplinarnych.

Sekcja dyskusji i zakończenia charakteryzuje się zdecydowanie najwyższą gęstością hedgingu ze wszystkich sekcji artykułu, a tendencja ta okazuje się trwała niezależnie od dyscypliny i języka natywnego autorów. Badania diachroniczne przeprowadzone przez Poole i Hayesa (2022) na korpusie raportów Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu ujawniły, że stosowanie modalnych środków wyrazu podlegało wyraźnym zmianom w czasie wraz z ewolucją konsensusu naukowego w badanej społeczności [26, s. 39]. Fakt, że nawet w specjalistycznym gatunku raportów instytucjonalnych o wysokich stawkach politycznych modalne czasowniki posiłkowe stanowiły kluczowy element organizacji dyskursu epistemicznego, potwierdza centralną rolę hedgingu w konstruowaniu autorytetu i wiarygodności w każdym rodzaju naukowego piśmiennictwa. W sekcji dyskusji analizowanego korpusu wyrażenia hedgingowe pełnią przede wszystkim funkcję epistemiczną i retoryczną, sygnalizując, że formułowane wnioski i interpretacje stanowią epistemicznie ostrożne propozycje, a nie definitywne odpowiedzi na pytania badawcze — tym samym zachęcając czytelnika do zaangażowania krytycznego i dalszego dialogu naukowego. Wzorzec ten potwierdza, że sekcja dyskusji stanowi retorycznie najbardziej złożoną część artykułu naukowego, wymagającą od autorów najwyższego stopnia świadomości epistemicznej i biegłości w posługiwaniu się konwencjami dyskursywnej wspólnoty.

3.4. Wzorce kolokacyjne i składniowe wyrażeń hedgingowych

Analiza mikropoziomowych wzorców leksykalno-składniowych wyrażeń hedgingowych stanowi komplementarne uzupełnienie danych frekwencyjnych i funkcjonalnych, odsłaniając regularności, które nie są widoczne w opisach statystycznych opartych wyłącznie na sumarycznych częstościach. Badanie wzorców kolokacyjnych przeprowadzone przy użyciu miar asocjacji — przede wszystkim wzajemnej informacji (Mutual Information, MI) i t-score — pozwala zidentyfikować statystycznie istotne połączenia leksykalne towarzyszące wyrażeniom hedgingowym i ujawnić stopień ich formuliczności, rozumianej jako tendencja do utrwalenia w postaci powtarzalnych, konwencjonalnych sekwencji leksykalnych. Wyniki tej analizy są istotne zarówno z perspektywy lingwistyki korpusowej opisującej wzorce użycia w dyskursie akademickim, jak i z perspektywy glottodydaktycznej, dostarczając empirycznej podstawy dla doboru repertuaru wyrażeń, które powinny stanowić przedmiot nauczania w kursach akademickiego pisania w języku angielskim [25, s. 81]. Wzajemna informacja (MI) jako miara asocjacji faworyzuje powiązania o wysokiej specyficzności semantycznej, lecz podatne na przecenianie rzadkich par leksykalnych, natomiast t-score jest bardziej odporne na ten efekt i preferuje powiązania o wysokiej bezwzględnej częstości.

Wśród najczęstszych wyrażeń hedgingowych analizowanego korpusu szczególne miejsce zajmuje czasownik modalny may, który wykazuje silne statystycznie powiązania leksykalne z ograniczoną grupą czasowników leksykalnych i predykatywnych. Analiza kolokacyjna ujawnia, że may najczęściej współwystępuje z formami sugerującymi interpretację wyników lub wnioskowanie: may suggest, may indicate, may reflect, may be related to, may contribute to. Wzorce te odpowiadają opisanemu w literaturze przedmiotu prototypowemu zastosowaniu may jako modalnego wskaźnika epistemicznej ostrożności w kontekście interpretacji danych empirycznych, gdzie autorzy świadomie unikają absolutyzacji obserwowanych związków lub zależności. Przewaga połączeń z czasownikami epistemicznymi (suggest, indicate) nad połączeniami z czasownikami opisującymi stany rzeczy (be, have) wskazuje, że may funkcjonuje w badanym korpusie przede wszystkim jako marker epistemicznej pośredniości, a nie jako wyraz deontycznej możliwości. Obserwacja ta koresponduje z wynikami badań Hinkel (2005), wedle których piszący natywni wykazują wyraźnie bogatszy i bardziej zróżnicowany repertuar wyrażeń hedgingowych niż piszący nienatywni, przy czym deficyt nienatywnych polega nie tyle na nieobecności form hedgingowych, ile na zawężeniu repertuaru do form prostych o szerokim zasięgu semantycznym ^[27].

Czasownik epistemiczny suggest wykazuje odmienny profil kolokacyjny, silnie zdeterminowany przez pozycję syntaktyczną w typowym zdaniu rezultatywnym: jego najbardziej charakterystycznym prawostronnym sąsiadem jest spójnik that inicjujący klauzulę dopełnieniową, podczas gdy po lewej stronie dominują nominalne podmioty semantycznie związane z wynikami badań lub danymi empirycznymi (results, findings, data, evidence, analysis). Wzorzec [dane empiryczne] + suggest + that + [propozycja epistemicznie zaangażowana] stanowi jedno z najbardziej charakterystycznych sformułowań akademickiego dyskursu naukowego w języku angielskim i funkcjonuje jako skonwencjonalizowana formuła prezentowania interpretacji wyników. Jego formuliczność — potwierdzana przez silne wskaźniki MI dla poszczególnych bigramów i trigramów — wskazuje, że formuła ta ma status ustabilizowanej sekwencji leksykalnej wchodzącej w skład fachowego zasobu językowego dojrzałego piszącego akademickiego. W badaniach nad piśmiennictwem akademickim autorów dwujęzycznych obserwuje się tendencję do niepełnego przyswojenia tych formulicznych wzorców, co skutkuje produkcją wyrażeń formalnie poprawnych, lecz niespójnych z normą dyskursywną wspólnoty docelowej [23, s. 1385].

Badanie wzorców składniowych ujawnia wyraźną preferencję akademickiego dyskursu naukowego dla bezosobowych konstrukcji epistemicznych z it jako formalnym podmiotem zdaniowym. Struktury w rodzaju it appears that, it seems likely that, it could be argued that, it is possible that — klasyfikowane jako składniowe wyrażenia hedgingowe w przyjętej taksonomii — funkcjonują jako epistemiczne ramy propozycjonalne, w których środek ciężkości semantyczny przeniesiony jest na epistemiczną kwalifikację zdania podrzędnego, a podmiot-agentywny zostaje usunięty ze struktury superficjalnej. Taka strategia depersonalizacji jest szczególnie charakterystyczna dla anglojęzycznego piśmiennictwa naukowego w naukach przyrodniczych, gdzie norma obiektywizmu formalnie wyklucza pierwszoosobowy podmiot z sekcji wyników i metodologii. Badanie korpusowe przeprowadzone przez Ahmed (2025) wykazało, że systemy sztucznej inteligencji generujące treści edukacyjne wykazują nieproporcjonalnie wysoką gęstość takich bezosobowych wyrażeń hedgingowych, przejętą z materiałów treningowych obejmujących głównie artykuły naukowe, co skutkuje ich funkcjonalnym niedopasowaniem do pedagogicznego kontekstu, w którym pewność i bezpośredniość przekazu są pożądanymi cechami stylu [25, s. 82]. Obserwacja ta rzuca interesujące światło na normatywność bezosobowego hedgingu w dyskursie akademickim: jego niemal automatyczna reprodukcja przez systemy językowe potwierdza, że wzorzec ten jest głęboko wbudowany w strukturę akademickiego rejestru naukowego.

Zjawisko akumulacji hedgingu (hedge stacking lub compound hedging) — polegające na współwystępowaniu kilku wyrażeń epistemicznych w obrębie jednego zdania lub klauzuli — zasługuje na szczególną uwagę jako wskaźnik ekstremalnej epistemicznej ostrożności autora lub wyjątkowo złożonego epistemicznie twierdzenia. Taksonomia Salager-Meyer (1994) wyróżnia hedgingi złożone jako odrębną podkategorię i interpretuje je jako sygnał kontrowersyjności lub wysokiego stopnia spekulatywności formułowanego twierdzenia [23, s. 1385]. W analizowanym korpusie złożone wyrażenia hedgingowe — w rodzaju it might possibly be suggested that, it seems likely that this could be related to — odnotowywane są z istotną, choć umiarkowaną częstością, koncentrując się przede wszystkim w sekcjach dyskusji i zakończenia, gdzie autorzy formułują najbardziej ryzykowne epistemicznie twierdzenia interpretacyjne i wnioski uogólniające. Efekt stylistyczny takiego nagromadzenia jest natychmiastowo wyczuwalny dla czytelnika zaznajomionego z normami dyskursu akademickiego: sygnalizuje on, że autor ma pełną świadomość hipotetycznego charakteru głoszonego twierdzenia i nie rości sobie pretensji do jego definitywności, zapraszając tym samym czytelnika do krytycznej oceny przedstawionej interpretacji.

Wzorce kolokacyjne wyrażeń atrybutywnych — takich jak according to, as argued by, as demonstrated by — wykazują silne powiązania z nazwiskami i tytułami cytowanych prac lub z ogólnymi wyrażeniami referencyjnymi (previous research, existing studies, the literature). Formuliczność tych wyrażeń jest szczególnie wyraźna w sekcjach wstępu i dyskusji, gdzie odsyłanie do dorobku poprzedników stanowi kluczowy element konstruowania retorycznej pozycji autorskiej wobec istniejącego stanu wiedzy. Analiza diachroniczna wzorców hedgingowych przeprowadzona przez Poole i Hayesa (2022) na materiale raportów IPCC wykazała, że liczba modalnych czasowników posiłkowych malała konsekwentnie na przestrzeni badanego okresu wraz z konsolidacją konsensusu naukowego [26, s. 38]. Obserwacja ta dostarcza fascynującego świadectwa na temat związku między epistemiczną pewnością społeczności naukowej a leksykalnym profilem stosowanego hedgingu — pewnością wyrażaną przez stopniowe odchodzenie od form modalnych w kierunku twierdzeń kategorycznych, co samo w sobie stanowi istotny komentarz do dynamiki kształtowania się wiedzy naukowej jako zjawiska dyskursywnego. Wzorzec ten, choć obserwowany w wysoce specyficznym gatunku dokumentów instytucjonalnych, ilustruje ogólną prawidłowość, że hedging akademicki jest wrażliwym barometrem epistemicznego statusu wiedzy w danej wspólnocie naukowej.

Analiza wzorców kolokacyjnych dostarcza wreszcie empirycznych podstaw dla twierdzenia o formulicznym charakterze akademickiego hedgingu w języku angielskim. Regularność, z jaką określone wyrażenia epistemiczne współwystępują z ograniczonymi klasami leksykalnymi, wskazuje, że piszący akademiccy nie konstruują wyrażeń hedgingowych ad hoc, lecz sięgają po gotowe, konwencjonalne połączenia leksykalne zakorzenione w dyskursywnej tradycji danej dyscypliny. Badania Hinkel (2005) wykazały, że uczący się języka angielskiego jako obcego korzystają z istotnie węższego repertuaru skonwencjonalizowanych wyrażeń hedgingowych niż rodzimi mówcy, posługując się głównie formami prostymi i kolokwialnie nacechowanymi, nieadekwatnymi stylistycznie do wymagań formalnego piśmiennictwa akademickiego ^[27]. Wniosek ten ma bezpośrednie implikacje dla pedagogiki pisania akademickiego: nauczanie hedgingu nie powinno ograniczać się do prezentowania izolowanych form leksykalnych, lecz winno obejmować całe schematy kolokacyjne i składniowe, w jakich formy te funkcjonują w autentycznym dyskursie. Podejście takie, oparte na danych korpusowych i respektujące formuliczny wymiar języka akademickiego, stwarza znacznie bardziej realistyczne warunki do rozwijania kompetencji piśmienniczej adekwatnej do wymagań anglojęzycznej wspólnoty naukowej, z którą uczący się aspirują do pełnoprawnego uczestnictwa jako autorzy i recenzenci ^[28].

Rozdział 4: Hedging w perspektywie interdyscyplinarnej — porównanie między dyscyplinami

4.1. Zróżnicowanie międzydyscyplinarne w stosowaniu hedgingu — wyniki porównawcze

Perspektywa porównawcza, obejmująca kilka odrębnych dyscyplin akademickich, stanowi jeden z najważniejszych kontekstów interpretacyjnych dla wyników zaprezentowanych w rozdziale trzecim. Analiza rozkładu wyrażeń hedgingowych w obrębie pojedynczego korpusu, jakkolwiek wartościowa z punktu widzenia opisu frekwencyjnego i funkcjonalnego, zyskuje pełny wymiar znaczeniowy dopiero w zestawieniu z profilem hedgingowym tekstów z dyscyplin o odmiennych tradycjach epistemologicznych i retorycznych. Porównanie takie pozwala odpowiedzieć na fundamentalne pytanie, czy stosowanie hedgingu jest właściwością tekstu naukowego jako takiego, czy też konwencją kształtowaną specyficznie przez przynależność dyscyplinarną — pytanie, które od początku badań nad językiem akademickim zajmuje centralne miejsce w lingwistyce stosowanej i analizie dyskursu ^[36]. Odpowiedź wyłaniająca się z nowszych badań empirycznych jest jednoznaczna: przynależność dyscyplinarna wywiera istotny, systematyczny wpływ na częstość, typologię i funkcje wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznym piśmiennictwie naukowym.

Analiza porównawcza piśmiennictwa naukowego z zakresu językoznawstwa i nauk ścisłych, przeprowadzona na korpusie stu artykułów o strukturze IMRAD obejmujących ponad milion leksemów, wykazała wyraźną asymetrię w stopniu zaangażowania autorskiego i gęstości środków epistemicznych ^[34]. Artykuły językoznawcze odznaczały się znacząco wyższą gęstością retoryczną i silniejszym ukierunkowaniem interpersonalnym, co przejawiało się intensywnym stosowaniem wyrażeń w pierwszej osobie, środków hedgingowych, wzmocnień (boosters), dyrektywów oraz zaimków angażujących czytelnika ^[34]. W piśmiennictwie nauk ścisłych dominowały natomiast strategie zacierania autorstwa: strona bierna, nominalizacja i abstrakcja składniowa, co służyło wysunięciu na pierwszy plan metodologicznej przejrzystości i wierności danym empirycznym kosztem jawnej obecności autora ^[34]. Wyraźna asymetria dyscyplinarna potwierdzona w tym badaniu wpisuje się w szerszy nurt ustaleń, zgodnie z którym nauki interpretacyjne i hermeneutyczne konsekwentnie wykazują wyższy poziom metatekstowego zaangażowania niż nauki oparte na ścisłych procedurach eksperymentalnych.

Analogiczne różnice zostały udokumentowane w badaniu uwzględniającym dyscypliny kognitywnie zbliżone — medycynę i psychologię [35, s. 91]. W obu przypadkach mamy do czynienia z dziedzinami zorientowanymi empirycznie, operującymi danymi ilościowymi i odwołującymi się do metod eksperymentalnych, a mimo to analiza epistemicznych czasowników leksykalnych (epistemic lexical verbs) wykazała wyraźne różnice: piśmiennictwo psychologiczne charakteryzuje się wyższą częstością tych form niż piśmiennictwo medyczne, a autorzy psychologiczni wykazują bardziej zrównoważone preferencje i sięgają po szerszy repertuar takich czasowników [35, s. 91]. Medycyna skłania się ku dedukcyjnym czasownikom epistemicznym, psychologia natomiast łączy w bardziej elastyczny sposób wyrażenia spekulatywne i kwotacyjne, często zestawiając je z odwołaniami w pierwszej osobie liczby mnogiej [35, s. 91]. Obserwacja ta ilustruje, że różnice dyscyplinarne w zakresie hedgingu nie wymagają skrajnej opozycji między naukami miękkimi i twardymi — ujawniają się nawet w obrębie grupy dyscyplin pozornie zbliżonych epistemologicznie, i to w sposób funkcjonalnie znaczący.

Badania dotyczące wyrażeń metatekstowych w streszczeniach artykułów naukowych z dziedziny językoznawstwa stosowanego i inżynierii wykazały, że dystrybucja markerów metatekstowych różnicuje się istotnie między obszarami reprezentującymi nauki humanistyczne i nauki ścisłe [31, s. 56]. Analiza 146 abstraktów z sześciu czasopism językoznawczych i sześciu czasopism inżynieryjnych ujawniła, że cztery główne kategorie markerów metatekstowych — zabezpieczenia (hedges), wzmocnienia (boosters), markery postaw (attitude markers) i wspomnień o sobie (self-mentions) — wykazują odrębny profil dystrybucyjny w zależności od dyscypliny [31, s. 57]. Podobne wnioski płyną z analizy piśmiennictwa z zakresu językoznawstwa obliczeniowego, które jako dyscyplina interdyscyplinarna łącząca językoznawstwo stosowane i informatykę wykazuje wyższy poziom zarówno interakcyjnego, jak i interpersonalnego metatekstu w porównaniu z każdą ze swoich dyscyplin macierzystych osobno ^[30]. Fakt ten sugeruje, że dyscypliny hybrydowe, wchłaniające jednocześnie konwencje retoryczne kilku wspólnot dyskursywnych, mogą wytwarzać swoisty profil hedgingowy, wykraczający poza proste uśrednienie praktyk dyscyplin składowych.

Poniższa tabela zestawia kluczowe tendencje stwierdzone w badaniach porównawczych dla czterech głównych typów dyscyplin akademickich, ujmując zróżnicowanie w zakresie gęstości hedgingu, dominujących form oraz podstawowych funkcji pragmatycznych wyrażeń epistemicznych. Dane mają charakter syntetyczny i odzwierciedlają tendencje opisowe wyłaniające się z badań korpusowych omówionych w niniejszym rozdziale i rozdziałach poprzednich:

Typ dyscypliny	Relatywna gęstość hedgingu	Dominujące formy	Główne funkcje pragmatyczne
Nauki humanistyczne (np. językoznawstwo, literaturoznawstwo)	Wysoka	Wyrażenia epistemiczne, formy modalne, markery dialogiczne, samoprzywołania	Ostrożność epistemiczna, pozycjonowanie dialogiczne, budowanie tożsamości autorskiej
Nauki społeczne (np. psychologia, socjologia)	Średnio-wysoka	Czasowniki spekulatywne, formy modalne, atrybuty kwotacyjne	Ograniczanie generalizacji, ochrona twierdzeń interpretacyjnych
Nauki przyrodnicze (np. biologia, medycyna)	Średnia	Formy modalne w sekcji dyskusji, czasowniki dedukcyjne, bezosobowe ramy epistemiczne	Ograniczanie zasięgu wniosków empirycznych, ochrona przed falsyfikacją
Nauki techniczne i inżynieryjne	Niska do średniej	Skonwencjonalizowane formy modalne, strona bierna, nominalizacja	Formalna dokumentacja niepewności pomiarowej, proceduralna przejrzystość

Zestawienie powyższe ilustruje gradient dyscyplinarny, w którym poziom hedgingu maleje wraz z przesunięciem ku dyscyplinom bardziej sformalizowanym metodologicznie i silniej opartym na danych ilościowych. Gradient ten nie jest jednak liniowy — dyscypliny zajmujące pozycje pośrednie wykazują profile mieszane, których interpretacja wymaga uwzględnienia specyfiki epistemologicznej każdego pola badawczego z osobna ^[33]. Analiza wzorców epistemicznego pozycjonowania w czterech dyscyplinach — edukacji, historii, inżynierii mechanicznej i fizyce — wykazała nadto, że zaangażowanie epistemiczne malało na przestrzeni badanych dekad we wszystkich analizowanych dziedzinach, co wskazuje na istnienie tendencji ponaddziedzinowej, wykraczającej poza specyfikę poszczególnych dyscyplin i odzwierciedlającej szersze przemiany norm akademickiego pisania ^[33]. Obserwacja ta komplikuje prosty obraz dychotomii między naukami miękkimi a twardymi i zachęca do uwzględnienia wymiaru diachronicznego jako niezbędnego kontekstu interpretacyjnego dla wyników analiz synchronicznych.

4.2. Czynniki kształtujące specyfikę dyscyplinarną hedgingu

Wyniki zaprezentowane w poprzednim podrozdziale rodzą pytanie o mechanizmy wyjaśniające stwierdzone różnice interdyscyplinarne. Obserwacja systematycznych rozbieżności między dyscyplinami w zakresie częstości i typologii wyrażeń hedgingowych nie stanowi celu samego w sobie — stanowi punkt wyjścia dla głębszej refleksji nad epistemologicznymi, społecznymi i instytucjonalnymi uwarunkowaniami piśmiennictwa naukowego. Wyjaśnienie tych różnic wymaga wyjścia poza analizę czysto lingwistyczną i uwzględnienia szerszego kontekstu, w którym teksty akademickie są wytwarzane, oceniane i reprodukowane. W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka głównych czynników kształtujących specyfikę dyscyplinarną hedgingu, które wzajemnie się warunkują i rzadko działają w izolacji.

Pierwszym i fundamentalnym czynnikiem jest charakter wiedzy wytwarzanej w danej dyscyplinie. Dyscypliny klasyfikowane jako miękkie — obejmujące nauki humanistyczne i znaczną część nauk społecznych — generują wiedzę z natury rzeczy interpretacyjną, hermeneutyczną i podatną na kontestację. W takich polach badawczych twierdzenia autora są nieodłącznie powiązane z jego perspektywą teoretyczną, kontekstem kulturowym i dokonanym wyborem metodologicznym, co sprawia, że epistemiczna ostrożność staje się retoryczną koniecznością, a nie jedynie stylistyczną preferencją. W kontraście do tego dyscypliny twarde — nauki przyrodnicze i techniczne — wytwarzają wiedzę o wyższym stopniu konsensualności i replikowalności: procedury eksperymentalne zapewniają intersubiektywną weryfikowalność twierdzeń, a formalny język opisu redukuje wieloznaczność interpretacyjną ^[34]. Autorskie badanie artykułów z czasopism Q1 z zakresu językoznawstwa i nauk ścisłych potwierdziło, że te odmienne orientacje epistemologiczne bezpośrednio przekładają się na odmienne strategie retoryczne: pisarstwo naukowe w dyscyplinach interpretacyjnych konstruuje dialogiczną tożsamość autorską, podczas gdy piśmiennictwo nauk ścisłych eksponuje metodologiczną przejrzystość i wstrzemięźliwość epistemiczną ^[34].

Drugim istotnym czynnikiem jest kultura cytowania i stopień dialogiczności dyskursu dyscyplinarnego. Nauki humanistyczne i społeczne charakteryzują się wyraźnie polemicznym charakterem dyskursu akademickiego: twierdzenia są negocjowane przez odwołania do konkurencyjnych interpretacji, wcześniejszych badaczy i alternatywnych szkół teoretycznych, co wymaga stałego zaznaczania epistemicznego dystansu autora wobec przywoływanych stanowisk. Teoria wspólnoty dyskursu ^[41] dostarcza ramy pojęciowej dla wyjaśnienia, jak normy hedgingowe są transmitowane i utrwalane wewnątrz wspólnoty: każda dyscyplina wykształca przez dziesięciolecia swoje własne konwencje pisarskie, które są przekazywane przez procesy socjalizacyjne — relacje promotora i doktoranta, praktykę recenzowania, wzorce publikacyjne w prestiżowych periodydy. Instytucjonalne utrwalanie tych norm sprawia, że naruszenie konwencji hedgingowych jest odczuwane przez badaczy zaznajomionych z danym polem jako naruszenie fundamentalnych wymogów akademickiej wiarygodności. Badania nad metadyskursem w obrębie nowo wyłaniającej się interdyscyplinarnej dziedziny, jaką jest językoznawstwo obliczeniowe, wykazały, że autorzy z tego obszaru muszą jednocześnie stosować się do konwencji kilku wspólnot dyskursywnych, co skutkuje wyższym nasyceniem metatekstem w porównaniu z dziedzinami o utrwalonej tożsamości dyscyplinarnej ^[30].

Trzecim czynnikiem jest rola danych empirycznych i metod statystycznych w konstruowaniu twierdzeń naukowych. W dyscyplinach posługujących się statystyką wnioskowania niepewność pomiaru jest wbudowana w procedury analityczne — przedziały ufności i testy istotności formalnie dokumentują probabilistyczny charakter wniosków. Paradoksalnie, ta wbudowana statystyczna ostrożność może redukować potrzebę dodatkowego hedgingu językowego, ponieważ stopień pewności twierdzenia jest komunikowany przez narzędzia formalne, a nie przez leksykalne wyrażenia epistemiczne. Analiza wielowymiarowa piśmiennictwa naukowego autorów rodzimych i chińskojęzycznych w dwunastu dyscyplinach wykazała, że dyscypliny nauk ścisłych charakteryzują się wyższą gęstością informacyjną i mniejszym stopniem interakcyjności w porównaniu z naukami społecznymi i humanistycznymi, co koresponduje z założeniem o alternatywnych — sformalizowanych matematycznie — mechanizmach komunikowania epistemicznej niepewności ^[32]. Wniosek ten wskazuje, że prostych porównań frekwencji wyrażeń hedgingowych między dyscyplinami nie należy interpretować bez uwzględnienia całościowego repertuaru strategii epistemicznych dostępnych w danym polu badawczym.

Czwartym czynnikiem, na który wskazuje analiza literatury przedmiotu, jest nasilająca się presja konkurencyjna w środowisku akademickim i jej wpływ na retoryczne strategie autorów. Badania diachroniczne sekcji dyskusji w artykułach z zakresu komunikacji wykazały wzrost częstości kroków promocyjnych i markerów postawy na przestrzeni czterech dekad dzielących dwa okresy objęte analizą — co interpretowane jest jako efekt presji środowiska akademickiego, w którym autorzy muszą eksponować oryginalność i znaczenie swoich badań, by zapewnić sobie widoczność i dostęp do finansowania ^[29]. Wzrost presji tworzy napięcie między retoryczną ostrożnością, której wymaga konwencja akademicka, a potrzebą wyróżnienia się i przekonania recenzentów o wkładzie pracy. Napięcie to może manifestować się w coraz subtelniejszych i bardziej strategicznych formach perswazji: zamiast bezpośredniej przesady, autorzy sięgają po pośrednie środki promocyjne, które zachowują pozory akademickiej skromności przy jednoczesnym nasilaniu retorycznej efektywności ^[29]. Zjawisko to wskazuje, że hedging nie jest wyłącznie neutralnym mechanizmem epistemicznym, lecz narzędziem zaangażowanym w złożoną grę retoryczną, w której ostrożność i promocja współistnieją jako dwie strony jednej strategii komunikacyjnej.

4.3. Hedging a prestiż czasopisma i doświadczenie autora

Przynależność dyscyplinarna, jakkolwiek fundamentalna dla wyjaśnienia różnic w stosowaniu hedgingu, nie wyczerpuje listy zmiennych wpływających na profil epistemiczny tekstu naukowego. Obok czynnika dyscyplinowego istotną rolę odgrywają zmienne kontekstualne o charakterze instytucjonalnym i biograficznym: prestiż czasopisma, w którym artykuł jest publikowany, oraz doświadczenie i status akademicki autora. Zmienne te są konceptualnie odrębne, lecz w praktyce badawczej trudno je rozdzielić, ponieważ autorzy o wyższym statusie akademickim częściej publikują w bardziej prestiżowych periodydy, a konwencje retoryczne tych pism oddziałują zwrotnie na praktyki pisarskie całego środowiska naukowego. Analiza obu czynników dostarcza cennych uzupełnień do wyłaniającego się obrazu zróżnicowania hedgingu w piśmiennictwie akademickim i pozwala na pełniejsze zrozumienie mechanizmów regulujących stosowanie wyrażeń epistemicznych w konkretnych kontekstach instytucjonalnych.

W odniesieniu do prestiżu periodyku dostępne dowody empiryczne wskazują na złożoną, niejednoznaczną zależność. Z jednej strony przyjmuje się, że czasopisma o najwyższym wskaźniku wpływu ustalają standardy gatunkowe dla swoich dyscyplin, nagradzając teksty wykazujące sofistykację retoryczną — w tym umiejętne i zróżnicowane stosowanie hedgingu. Analiza artykułów z czasopism Q1 z zakresu językoznawstwa i nauk ścisłych potwierdziła, że pisarstwo językoznawcze w prestiżowych periodydy wykazuje wyraźnie wyższy poziom interpersonalnego zaangażowania, w tym intensywniejsze stosowanie środków hedgingowych, wzmocnień i markerów angażujących czytelnika, w porównaniu z piśmiennictwem nauk ścisłych w analogicznie sklasyfikowanych czasopismach ^[34]. Jednocześnie ta sama analiza wskazała, że konwencje Q1 funkcjonują jako mechanizmy regulacyjne widoczności autorskiej, dostosowując stopień eksplicytności tożsamości autorskiej do epistemologicznych norm danej dziedziny ^[34]. Rozbieżność ta podkreśla, że prestiż periodyku i przynależność dyscyplinarna są zmiennymi współoddziaływującymi, których efektów nie można analizować w izolacji od siebie nawzajem.

Kwestia doświadczenia autora dostarcza bardziej spójnych wniosków. Badania porównujące piśmiennictwo autorów o różnym poziomie kompetencji i doświadczenia akademickiego konsekwentnie wskazują, że autorzy mniej doświadczeni wykazują odmienny profil hedgingowy od autorów o ugruntowanej pozycji w środowisku. Różnice te ujawniają się zarówno w zakresie częstości, jak i typologii stosowanych wyrażeń: autorzy początkujący częściej sięgają po formy proste i semantycznie szerokie, podczas gdy autorzy doświadczeni wykazują bogatszy, bardziej zróżnicowany repertuar środków epistemicznych, stosowanych w sposób celowy i precyzyjnie kalibrowany do kontekstu argumentacyjnego. Analiza wielowymiarowa piśmiennictwa autorów rodzimych i chińskojęzycznych wykazała, że autorzy angielscy jako rodzimi są ogólnie bardziej zaangażowani interakcyjnie, bardziej interpersonalni i bardziej skłonni do eksplicytnego stylu elaboracyjnego, natomiast autorzy chińscy wykazują tendencję do piśmiennictwa zwięzłego i bezosobowego ^[32]. Wynik ten sugeruje, że różnica między autorami natywnymi i nierodzimymi w zakresie hedgingu jest częściowo funkcją doświadczenia socjalizacyjnego w anglojęzycznej wspólnocie dyskursywnej, a nie wyłącznie kompetencji językowej sensu stricto.

Asymetria między autorami rodzimymi i nierodzimymi użytkownikami języka angielskiego stanowi szczególnie ważne zagadnienie z perspektywy globalnej nauki. Autorzy piszący w języku angielskim jako obcym napotykają podwójną trudność: muszą jednocześnie opanować system formalny wyrażeń hedgingowych i zinternalizować konwencje pragmatyczno-retoryczne rządzące ich stosowaniem w konkretnych kontekstach dyskursywnych. Badania metatekstu w streszczeniach artykułów autorów rosyjskich wskazują, że nienatywni piszący wykazują ograniczoną świadomość strategiczną w stosowaniu metatekstu, co wynika zarówno z odmiennych konwencji piśmiennictwa naukowego w ich językach ojczystych, jak i z niedoborów w kształceniu akademickiego angielskiego [31, s. 55]. Stwierdzono ponadto, że część badaczy z nieanglojęzycznych kręgów kulturowych nie posiadała uprzedniej świadomości istnienia i funkcji metatekstu jako strategii dyskursywnej, co wskazuje na systemowy deficyt w akademickim przygotowaniu do pisania po angielsku w tych środowiskach [31, s. 57]. Deficyt ten ma bezpośrednie konsekwencje dla szans uczestnictwa nienatywnych autorów w prestiżowych formach międzynarodowej komunikacji naukowej.

Warto podkreślić, że trudności nienatywnych piszących w zakresie hedgingu nie są wyłącznie problemem językowym — są przede wszystkim problemem pragmatycznym i kulturowym. Wybór właściwych wyrażeń epistemicznych, ich odpowiednie osadzenie w strukturze argumentacyjnej tekstu i dobranie siły zaangażowania epistemicznego do kontekstu retorycznego wymagają zinternalizowania norm wspólnoty docelowej, która nie ogranicza się do znajomości zasad gramatycznych. Badanie diachronicznych zmian wzorców epistemicznego pozycjonowania w artykułach z czterech dyscyplin wykazało, że formy i funkcje wyrażeń hedgingowych zmieniają się w czasie: autorzy piszący we wszystkich analizowanych dziedzinach przesuwali się w kierunku rzadszego stosowania markerów epistemicznych ^[33]. Oznacza to, że normy retoryczne, których uczą się nienatywni autorzy na podstawie opublikowanych artykułów starszej daty, mogą okazać się już odbiegające od aktualnych oczekiwań prestiżowych czasopism w chwili, gdy sami stają przed wyzwaniem publikacji. Zjawisko to uwypukla dynamiczny charakter konwencji hedgingowych i konieczność ciągłej obserwacji aktualnych wzorców dyskursywnych jako warunku skutecznego uczestnictwa w anglojęzycznej wspólnocie akademickiej.

4.4. Implikacje dydaktyczne dla nauczania akademickiego pisania w języku angielskim

Wyniki analizy empirycznej zgromadzone w niniejszej pracy posiadają konkretne i istotne implikacje dla praktyki dydaktycznej w obszarze akademickiego języka angielskiego. Świadomość konwencji hedgingowych stanowi kluczowy składnik kompetencji gatunkowej (genre competence) wymaganej od badaczy publikujących na arenie międzynarodowej, a jej deficyt jest jedną z najczęściej wskazywanych przez recenzentów słabości manuskryptów autorów nienatywnych. Przekształcenie ustaleń badawczych w konkretne zalecenia pedagogiczne jest zatem zadaniem nie tylko lingwistycznym, lecz i społecznym — mającym na celu wyrównanie szans dostępu do prestiżowych form komunikacji naukowej dla badaczy z kręgów nieanglojęzycznych. Badania nad dystrybucją metatekstu w streszczeniach z różnych dyscyplin wskazują, że nawet w obrębie tej samej szerokiej kategorii dyscyplinowej rozkład markerów epistemicznych różnicuje się istotnie między poszczególnymi dziedzinami, co uzasadnia konieczność kształcenia dyscyplinarnie sprofilowanego, a nie opartego na jednym zuniformizowanym modelu akademickiego angielskiego [31, s. 55].

Punktem wyjścia dla podejścia opartego na gatunku (genre-based approach) jest uznanie, że akademickie pisanie nie polega na stosowaniu abstrakcyjnych reguł językowych, lecz na uczestnictwie w konkretnej wspólnocie dyskursywnej, rządzącej się swoistymi normami gatunkowymi ^[41]. W tym ujęciu nauczanie hedgingu musi być ściśle powiązane z analizą autentycznych tekstów z dyscypliny uczącego się: studenci i doktoranci powinni nie tylko zapoznawać się z katalogiem wyrażeń hedgingowych, lecz przede wszystkim obserwować ich realne funkcjonowanie w konkretnych kontekstach argumentacyjnych. Podejście oparte na danych (data-driven learning) umożliwia uczącym się bezpośredni kontakt z korpusami autentycznych artykułów naukowych, w ramach których samodzielnie identyfikują wzorce hedgingowe charakterystyczne dla swojej dyscypliny, odkrywając indukcyjnie normy, których zwykłe podręcznikowe opisy nie są w stanie oddać w pełni. Takie zaangażowanie uczącego się w proces odkrywania konwencji sprzyja głębszemu zrozumieniu ich funkcji retorycznej, a nie jedynie mechanicznemu przyswojeniu formalnych wzorców.

Konkretne strategie dydaktyczne, rekomendowane na podstawie wyników badań korpusowych, obejmują kilka wzajemnie uzupełniających się etapów postępowania. W pierwszej kolejności uczący się powinni zostać zaznajomieni z taksonomią wyrażeń hedgingowych, umożliwiającą świadome rozpoznawanie i nazywanie obserwowanych form. Badania dotyczące epistemicznych czasowników leksykalnych wskazują, że bez adekwatnej terminologii badacze napotykają trudność w identyfikowaniu i opisywaniu zjawisk epistemicznych w tekstach własnej dyscypliny, co ogranicza ich możliwości zarówno analityczne, jak i produkcyjne [35, s. 92]. Do rekomendowanych strategii dydaktycznych zalicza się w szczególności:

• ćwiczenia identyfikacyjne prowadzone na autentycznych tekstach z dyscypliny uczącego się, pozwalające na indukcyjne odkrycie preferowanych form hedgingowych i kontekstów ich użycia;
• ćwiczenia transformacyjne — przepisywanie zdań o różnym stopniu epistemicznego zaangażowania, zastępowanie mocnych twierdzeń epistemicznie ostrożniejszymi odpowiednikami i odwrotnie, oraz analiza konsekwencji tych transformacji dla siły argumentacyjnej tekstu;
• analizę błędów typowych dla danego kręgu językowego, ukierunkowaną na rozpoznanie schematów interferencyjnych między językiem ojczystym a angielskim pisarstwem akademickim;
• porównawczą lekturę tekstów z różnych sekcji artykułu naukowego, uświadamiającą uczącym się funkcjonalne zróżnicowanie hedgingu w zależności od retorycznego celu danego fragmentu;
• produkcję kontrolowaną z explicitnie sformułowanym zadaniem stosowania zróżnicowanych środków epistemicznych, poprzedzoną analizą wzorcowych rozwiązań z korpusu dyscyplinarnego.

Szczególne wyzwanie dydaktyczne stanowi kwestia negatywnego transferu z języka ojczystego. Polszczyzna dysponuje odmiennymi konwencjami wyrażania epistemicznej ostrożności: struktury gramatyczne polskiego systemu modalnego nie przekładają się bezpośrednio na angielskie wyrażenia hedgingowe, co prowadzi do charakterystycznych błędów interferencyjnych. Badania nad kompetencją epistemiczną autorów nienatywnych wskazują, że trudności te ujawniają się szczególnie wyraźnie w stosowaniu markerów interakcyjnych i wyrażeń wiążących się z konstruowaniem tożsamości autorskiej ^[30]. Nauczanie świadome tych pułapek interferencyjnych — oparte na systematycznej analizie błędów typowych dla danego kręgu językowego — jest znacząco skuteczniejsze od nauczania ogólnego, nieopartego na diagnozie specyficznych trudności uczących się. Uzupełnieniem takiego podejścia jest uwrażliwianie uczących się na dynamikę konwencji hedgingowych: skoro wzorce epistemiczne w piśmiennictwie akademickim podlegają diachronicznym przemianom ^[33], uczący się powinni traktować obserwację aktualnych artykułów w swojej dyscyplinie jako stałą praktykę zawodowego doskonalenia, a nie jednorazowe ćwiczenie.

Istotnym ostrzeżeniem, które należy dołączyć do wszystkich rekomendacji pedagogicznych, jest ryzyko nadmiernej formuliczności. Mechaniczne stosowanie katalogowych wyrażeń hedgingowych bez rozumienia ich funkcji retorycznej daje efekt przeciwny do zamierzonego — tekst sprawia wrażenie sztucznego i pozbawionego autorskiej refleksji, co doświadczeni recenzenci natychmiast rozpoznają jako sygnał nieautentycznego uczestnictwa w normach wspólnoty dyskursywnej. Badania nad metadyskursem w streszczeniach potwierdzają, że autorzy osiągający najwyższy poziom kompetencji gatunkowej nie tylko stosują wyrażenia hedgingowe z odpowiednią częstością, lecz przede wszystkim dobierają je ze świadomością ich funkcji semantycznej i retorycznej, tworząc spójną strategię epistemicznego pozycjonowania, której integralność jest wyczuwalna dla czytelnika zaznajomionego z normami danej dyscypliny [31, s. 56]. Dydaktyka akademickiego pisania powinna zatem dążyć do rozwijania nie tyle repertuaru formalnego, ile kompetencji pragmatycznej umożliwiającej trafne stosowanie wyrażeń epistemicznych w zróżnicowanych kontekstach argumentacyjnych.

4.5. Perspektywy dalszych badań

Wyniki prezentowane w niniejszej pracy, jakkolwiek dostarczają istotnych ustaleń dotyczących profilu hedgingu w anglojęzycznym piśmiennictwie naukowym, odsłaniają zarazem obszary wymagające dalszej eksploracji badawczej. Stan badań nad hedgingiem akademickim jest dziś znacznie bogatszy niż przed dwoma dekadami, jednak wiele istotnych pytań pozostaje bez wyczerpującej odpowiedzi, a intensywny rozwój metodologiczny lingwistyki korpusowej i analizy dyskursu stwarza nowe możliwości badawcze, których potencjał dopiero zaczyna być systematycznie eksplorowany. Wskazanie perspektyw dalszych badań nie jest jedynie konwencjonalnym domknięciem wywodu akademickiego — jest próbą nakreślenia mapy luk, które współczesna wiedza o języku naukowym pozostawia otwarte i których eksploracja przyniosłaby wymierne korzyści zarówno lingwistyce stosowanej, jak i praktyce komunikacji naukowej.

Pierwszym i pilnym kierunkiem jest poszerzenie bazy porównawczej o teksty autorów z różnych kręgów językowych i kulturowych. Dotychczasowe badania skupiały się przede wszystkim na tekstach anglojęzycznych autorów rodzimych lub na porównaniach między autorami rodzimymi i reprezentantami jednego kręgu językowego. Tymczasem rosnące znaczenie języka angielskiego jako lingua franca nauki sprawia, że coraz większa część piśmiennictwa naukowego w anglojęzycznych czasopismach pochodzi od autorów, dla których angielski jest językiem obcym. Badania porównawcze piśmiennictwa naukowego autorów z dwunastu dyscyplin wskazały, że chińscy badacze wykazują inne strategie retoryczne niż autorzy anglojęzyczni, lecz dyskusja nad mechanizmami i konsekwencjami tych różnic wymaga dalszego pogłębienia ^[32]. Podobne badania obejmujące systematyczne porównanie wzorców hedgingowych autorów z Europy Środkowo-Wschodniej, Ameryki Łacińskiej i Bliskiego Wschodu — przy uwzględnieniu specyfiki konwencji retorycznych ich języków ojczystych — dostarczyłyby cennej wiedzy zarówno o transferze kulturowym w piśmiennictwie akademickim, jak i o procesach globalizacji norm naukowej komunikacji.

Drugim ważnym kierunkiem jest pogłębienie badań diachronicznych z uwzględnieniem złożoności trendów obserwowanych w różnych dyscyplinach i sekcjach artykułu. Istniejące analizy ewolucji wzorców epistemicznych w czasie wskazują na istnienie wyraźnych, lecz niejednoznacznych trendów: badania sekcji dyskusji artykułów wykazały wzrost częstości kroków promocyjnych na przestrzeni czterech dekad ^[29], co interpretowane jest jako efekt nasilającej się presji konkurencyjnej w środowisku akademickim. Równocześnie analizy epistemicznego pozycjonowania w czterech dyscyplinach wykazały tendencję do zmniejszania się ogólnego poziomu zaangażowania epistemicznego, co może odzwierciedlać dążenie do bardziej danych opartego, obiektywistycznego stylu naukowego ^[33]. Rozstrzygnięcie tego pozornego paradoksu wymaga badań diachronicznych uwzględniających oddzielnie poszczególne sekcje artykułu, typy hedgingu i dyscypliny, a także dokładniejszego zbadania zależności między przemianami polityki publikacyjnej a retorycznie obserwowanymi tendencjami. Szczególnie wartościowe byłoby uchwycenie momentów przełomowych — zmian paradygmatu badawczego lub reform systemów oceny nauki — i powiązanie ich z mierzalnymi zmianami w profilach hedgingowych.

Trzecim kierunkiem jest ekspansja tematyczna obejmująca gatunki paraakademickie i nowe formy komunikacji naukowej. Artykuł badawczy w strukturze IMRAD jest najbardziej zbadanym, lecz nie jedynym gatunkiem, w którym konwencje hedgingowe odgrywają ważną rolę. Recenzje grantów, listy motywacyjne do redakcji, odpowiedzi na recenzentów (response to reviewers), recenzje artykułów i postery konferencyjne — gatunki te są o ogromnym praktycznym znaczeniu dla kariery akademickiej, a jednocześnie pozostają słabo zbadane pod kątem strategii epistemicznych. Badanie hedgingu w tych gatunkach paraakademickich przyniosłoby nie tylko cenną wiedzę opisową, lecz i bezpośrednie implikacje praktyczne dla kształcenia kompetencji gatunkowych badaczy. Osobnym obszarem wartym eksploracji są dyscypliny hybrydowe i interdyscyplinarne, jak wykazano, wytwarzające swoiste profile metatekstowe: językoznawstwo obliczeniowe wykazuje wyższy poziom metatekstu niż każda z jego dyscyplin składowych osobno ^[30], co sugeruje, że integracja konwencji kilku wspólnot dyskursywnych tworzy nowe jakości retoryczne, niewidoczne w badaniach ograniczonych do dyscyplin o utrwalonej tożsamości.

Czwarty postulat badawczy dotyczy metodologii i potencjału nowych technologii w analizie hedgingu na dużą skalę. Dotychczasowe badania korpusowe opierały się w znacznej mierze na ręcznej lub półautomatycznej adnotacji wyrażeń hedgingowych, co ograniczało możliwą skalę analizy do kilkudziesięciu lub kilkuset tekstów. Dynamiczny rozwój metod przetwarzania języka naturalnego i uczenia maszynowego otwiera perspektywę automatycznej detekcji wyrażeń hedgingowych na skalę niedostępną dla metod tradycyjnych, umożliwiając analizę korpusów liczących miliony artykułów naukowych i tym samym odwzorowanie trendów diachronicznych z niespotykaną dotąd szczegółowością. Należy jednak podkreślić, że automatyczne metody detekcji nie zwalniają z konieczności jakościowej analizy kontekstualnej: granica między hedgingiem a formami o podobnym kształcie, lecz odmiennej funkcji, nie jest możliwa do niezawodnego wyznaczenia bez uwzględnienia semantyczno-pragmatycznego kontekstu [35, s. 94]. Badania nad epistemicznymi czasownikami leksykalnymi wyraźnie pokazują, że jeden i ten sam czasownik może pełnić funkcję spekulatywnego osądu lub kwotacyjnego wskazania źródła, zależnie od kontekstu syntaktyczno-semantycznego [35, s. 94]. Połączenie możliwości skali, jakie oferuje automatyczne przetwarzanie języka, z hermeneutyczną głębią analizy jakościowej wydaje się najbardziej obiecującą strategią metodologiczną dla przyszłych badań.

Perspektywy dalszych badań zarysowane w niniejszym podrozdziale ukazują hedging akademicki jako zjawisko dynamiczne, wielowymiarowe i uwarunkowane przez splot czynników językowych, epistemologicznych, instytucjonalnych i kulturowych. Rosnące zainteresowanie tą problematyką w lingwistyce stosowanej i analizie dyskursu odzwierciedla szerszą świadomość, że badanie języka nauki jest nie tylko kwestią deskryptywną, lecz ma bezpośrednie znaczenie dla praktyki komunikacji naukowej, dydaktyki akademickiej i polityki publikacyjnej. Niniejsza praca wnosi wkład do tego obszaru, dostarczając empirycznych podstaw dla lepszego rozumienia mechanizmów rządzących stosowaniem wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznym piśmiennictwie akademickim — ustaleń, które winny inspirować zarówno dalsze badania opisowe, jak i praktyczne działania dydaktyczne nakierowane na rozwijanie kompetencji piśmienniczej badaczy uczestniczących w globalnej wspólnocie nauki.

Zakończenie

Niniejsza praca postawiła sobie za cel systematyczną analizę wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznym piśmiennictwie akademickim z perspektywy lingwistyki korpusowej, łącząc opis ilościowy z jakościową interpretacją funkcji pragmatycznych i wzorców kolokacyjnych. Podjęte badanie wpisuje się w wielodekadową tradycję lingwistyczną, zapoczątkowaną semantyczno-logicznymi rozważaniami Lakoffa nad rozmytością kategorialną, a następnie przekształconą przez Hylanda, Salager-Meyer i innych badaczy w spójny paradygmat analizy dyskursu akademickiego, traktujący hedging jako zjawisko przede wszystkim pragmatyczne i retoryczne ^[10]. Przeprowadzone badanie pozwala sformułować szereg wniosków o charakterze zarówno empirycznym, jak i metodologicznym oraz dydaktycznym, które syntetyzują ustalenia zawarte w poprzednich rozdziałach i odpowiadają na pytania badawcze postawione we wstępie pracy.

Pierwszym i zarazem najważniejszym ustaleniem empirycznym jest potwierdzenie powszechności hedgingu jako zjawiska normatywnie wbudowanego w strukturę anglojęzycznego artykułu naukowego, niezależnie od dyscypliny czy statusu lingwistycznego autora. Dane frekwencyjne przytoczone i omówione w rozdziale trzecim konsekwentnie wskazują, że wyrażenia hedgingowe przenikają wszystkie sekcje gatunkowe artykułu — od wstępu, przez przegląd literatury i sekcję metodologiczną, aż po wyniki i dyskusję — choć ich gęstość i typologia różnią się zależnie od retorycznej funkcji pełnionej przez poszczególne sekcje. Sekcje wyników i dyskusji wykazują najwyższe nasycenie wyrażeniami epistemicznymi, co odzwierciedla kluczową rolę, jaką hedging pełni w procesie prezentowania i interpretowania danych empirycznych: pozwala on autorowi zaznaczyć granicę między obserwacją a wnioskowaniem, sygnalizować stopień pewności przypisywanej formułowanym twierdzeniom i zapraszać czytelnika do krytycznego współuczestnictwa w ocenie przedstawianej argumentacji. Sekcje wniosków wykazują z kolei szczególną koncentrację wyrażeń kwalifikujących zasięg i zakres stosowalności wyników, co stanowi wyraz instytucjonalnej normy ostrożności epistemicznej charakterystycznej dla dojrzałego dyskursu naukowego ^[5].

Drugie istotne ustalenie dotyczy zróżnicowania międzydyscyplinarnego w profilach hedgingowych tekstów włączonych do analizy. Rozdział czwarty wykazał, że przynależność dyscyplinarna wywiera systematyczny i empirycznie uchwytny wpływ na frekwencję, typologię i rozkład funkcjonalny wyrażeń hedgingowych — wpływ, którego nie sposób wyjaśnić jedynie zmiennymi indywidualnymi ani przypadkowym doborem próby. Nauki humanistyczne i społeczne, w tym językoznawstwo, wykazują wyraźnie wyższe nasycenie modalnymi czasownikami posiłkowymi, przysłówkami epistemicznymi i wyrażeniami atrybucyjnymi niż artykuły z dziedzin ścisłych i przyrodniczych, co odzwierciedla fundamentalne różnice w epistemologicznych podstawach tych dyscyplin: tam gdzie nauki ścisłe dążą do formułowania twierdzeń weryfikowalnych przez powtarzalny eksperyment i opisywalnych za pomocą miar statystycznych, nauki humanistyczne częściej operują w obszarze interpretacji, której immanentną właściwością jest otwartość na alternatywne odczytania. Hedging pełni w tym kontekście funkcję nie tyle osłabiającą moc retoryczną tekstu, ile wzmacniającą jego wiarygodność — jest bowiem dowodem na świadomość ograniczeń własnego interpretacyjnego stanowiska i zaproszeniem do wspólnotowego dyskursu, który jest istotą nauki jako instytucji społecznej ^[37].

Trzecim ustaleniem, o szczególnej wadze dla pedagogiki pisania akademickiego, jest formuliczny charakter wyrażeń hedgingowych w anglojęzycznym piśmiennictwie naukowym. Analiza wzorców kolokacyjnych przeprowadzona w rozdziale trzecim wykazała, że wyrażenia hedgingowe rzadko funkcjonują jako izolowane jednostki leksykalne — stanowią raczej elementy konwencjonalnych sekwencji wielowyrazowych, zakotwiczonych w tradycji retorycznej poszczególnych dyscyplin i odtwarzanych przez autorów jako gotowe schematy dyskursywne. Obserwacja ta koresponduje bezpośrednio z zasadą idiomatyczności sformułowaną przez Sinclaira, która zdominowała myśl lingwistyki korpusowej od końca lat osiemdziesiątych XX wieku i w istotny sposób przekształciła podejście do nauczania języka akademickiego: zamiast ćwiczyć izolowane formy gramatyczne, pedagodzy powinni eksponować uczących się na gotowe schematy frazeologiczne wymagające przyswojenia jako całostki funkcjonalne ^[40]. Wyniki niniejszej pracy stanowią empiryczne potwierdzenie tej zasady w odniesieniu do specyficznej podklasy wyrażeń metadyskursywnych, jaką tworzą środki hedgingowe, i dostarczają konkretnych danych frekwencyjnych, które mogą informować projektowanie materiałów dydaktycznych.

Przeprowadzone badanie napotykało na ograniczenia, które należy uwzględnić przy interpretacji przedstawionych wyników i formułowaniu wniosków o zasięgu uogólniającym. Ograniczenie analizy do anglojęzycznych artykułów autorów natywnych wyklucza z pola obserwacji szeroki i zróżnicowany obszar piśmiennictwa akademickiego produkowanego przez nienatywnych użytkowników języka angielskiego — a zatem przez zdecydowaną większość światowej społeczności akademickiej, dla której angielski jest językiem publikacji, nie zaś pierwszym językiem socjalizacji. Pominięcie tego obszaru sprawia, że wnioski dotyczące normatywnego profilu hedgingowego odnoszą się ściśle do tekstów wzorcowych i nie uwzględniają dyskursywnych strategii przyjmowanych przez badaczy pisujących w języku obcym, dla których kompetencja hedgingowa stanowi jeden z najtrudniejszych do opanowania elementów akademickiej socjalizacji językowej. Ponadto przyjęte granice dyscyplinarne między subkorpusami, choć oparte na uznanych klasyfikacjach czasopism naukowych, mają charakter do pewnego stopnia arbitralny i nie oddają w pełni złożoności współczesnych badań interdyscyplinarnych, w których konwencje retoryczne kilku wspólnot dyskursywnych wzajemnie się przenikają i wpływają na kształt stosowanego metadyskursu. Wreszcie, żaden system identyfikacji wyrażeń hedgingowych — zarówno automatyczny, jak i oparty na ręcznej adnotacji — nie jest w stanie w pełni wyeliminować wieloznaczności kontekstualnej będącej inherentną własnością języka naturalnego: te same formy leksykalne mogą pełnić funkcję hedgingową lub niehedgingową w zależności od otoczenia syntaktyczno-semantycznego, co stanowi stałe wyzwanie metodologiczne dla badań nad tym zjawiskiem ^[20].

Kierunki dalszych badań wyłaniające się z prowadzonej analizy obejmują kilka perspektyw, z których każda pozwoliłaby poszerzyć rozumienie hedgingu akademickiego o wymiary nieobecne lub jedynie zaznaczone w niniejszej pracy. Badania porównawcze obejmujące piśmiennictwo autorów nienatywnych z różnych środowisk lingwistycznych i kulturowych — przy zachowaniu zrównoważonego i reprezentatywnego korpusu — mogłyby ujawnić wzorce transferu pragmatycznego i mechanizmy adaptacji do norm anglosaskiej wspólnoty dyskursywnej, dostarczając zarazem empirycznych podstaw dla spersonalizowanych programów nauczania pisania akademickiego. Odrębnym obszarem wartym eksploracji są dyscypliny hybrydowe i interdyscyplinarne, w których nakładanie się konwencji retorycznych kilku wspólnot dyskursywnych może wytwarzać swoiste profile metatekstowe, niewidoczne w badaniach ograniczonych do dyscyplin o utrwalonej tożsamości epistemologicznej. Dynamiczny rozwój metod przetwarzania języka naturalnego i uczenia maszynowego stwarza natomiast perspektywę automatycznej detekcji wyrażeń hedgingowych na skalę korpusową, która dotychczas pozostawała niedostępna dla metod tradycyjnych — pod warunkiem, że automatyczne narzędzia zostaną uzupełnione jakościową analizą kontekstualną pozwalającą uchwycić pragmatyczne niuanse niepoddające się mechanicznej klasyfikacji.

Refleksja nad całością przeprowadzonego badania prowadzi do wniosku, że hedging jest zjawiskiem językowo-kulturowym o znaczeniu wykraczającym daleko poza techniczne kwestie gramatyczne czy leksykalne. Środki hedgingowe stanowią jeden z najbardziej wyrafinowanych instrumentów retorycznych w arsenale piszącego akademicko: pozwalają one autorowi poruszać się po wąskiej ścieżce między pewnością niezbędną do formułowania sensownych twierdzeń a ostrożnością epistemiczną wymaganą przez normy naukowej uczciwości intelektualnej. Opanowanie tej sztuki jest długotrwałym procesem socjalizacji w obrębie konkretnej wspólnoty dyskursywnej i nie sprowadza się do przyswojenia zestawu formuł leksykalnych — wymaga rozumienia epistemologicznych podstaw danej dyscypliny, wrażliwości na retoryczne oczekiwania docelowych czytelników i zdolności do strategicznego zarządzania własną pozycją autorską w dialogu z istniejącym stanem wiedzy. Wyniki niniejszej pracy wskazują, że lingwistyka korpusowa dostarcza szczególnie wartościowych narzędzi do opisu tego zjawiska, umożliwiając jednoczesne uchwycenie wzorców frekwencyjnych charakterystycznych dla danej wspólnoty dyskursywnej i jakościową analizę funkcji pragmatycznych, jakie wyrażenia hedgingowe pełnią w konkretnych kontekstach tekstowych. Mamy nadzieję, że zaprezentowane ustalenia empiryczne i metodologiczne przyczynią się do lepszego rozumienia mechanizmów rządzących piśmiennictwem naukowym oraz staną się użytecznym punktem odniesienia dla badaczy, dydaktyków i autorów aspirujących do pełnoprawnego uczestnictwa w anglojęzycznej wspólnocie akademickiej ^[1].